ذبيح الله صفا
1570
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
اما وقايعنگار اصلى دوران نادرى منشى معروف او ميرزا محمد مهدى خان استرابادى ابن محمد نصير است . كتابهاى او بنام جهانگشاى نادرى ( تاريخ نادرى ) و درّهء نادره كه حاوى سرگذشت نادر از آغاز تا كشته شدنش در 1160 هجريست ، گذشته از جنبهء تاريخى داراى ارزش ادبيست و پس ازين دربارهء او سخن گفته خواهد شد . تواريخ سلاطين هند در ذيل عنوان « تواريخ عمومى عالم » باسم چند كتاب معتبر كه بيشتر بدست ايرانيان در هند و بنام پادشاهان هند فراهم آمده است اشاره كردهام ، اما اگر بخواهم به همهء كتابهاى فارسى تاريخ كه در سرزمين هند بدست مؤلفان ايرانى يا هندى نژاد فراهم آمده است اشاره كنم كار بسيار بدرازا خواهد كشيد . موضوع مهم قابل ذكر آنست كه درين عهد پادشاهان تيمورى نژاد هند و نيز پادشاهان محلى دكن علاوه بر توجه بشعر و ادب فارسى نظر خاصى بتدوين كتابهاى فارسى در بيان تاريخ هند و يا تاريخهاى دوران شاهى هريك از پادشاهان سلسلهء خود داشتند و درين راه از صرف مال و تشويق مؤلفان و دادن مأموريت خاص بدانان دريغ نمىكردند و به همين سبب شمارهء كتابهاى تاريخ و تذكرهء احوال عالمان و شاعران و اميران و مردان سياست ، و نيز تواريخ محلى هند مثل گجرات و سند و دكن و جز آنها ، آنقدر متعددست كه اگر بخواهم همهء آنها را درينجا ذكر كنم كار خود را از آنچه هست دشوارتر و كتاب را از آنچه شده مفصلتر و مشروحتر خواهم ساخت « 1 » ، پس مىپردازم بتوضيحات كوتاهى نخست دربارهء
--> ( 1 ) - خوشبختانه يكى از پارسىدانان هند كه دورهء دكترى ادبيات فارسى را در دانشكدهء ادبيات تهران گذراند ، پاياننامهء دكترى خود را بذكر اين دسته از كتابهاى تاريخ در بخشى از دورهء مورد مطالعهء ما اختصاص داده و او آقاى دكتر آفتاب اصغر مؤلف كتاب « تاريخنويسى فارسى در هند و پاكستان ، تيموريان بزرگ از بابر تا اورنگ زيب ، 932 - 1118 ه . ق » است كه بسال 1364 ش ( 1985 ميلادى ) در لاهور بطبع رسيد . - علاوه بر اين مؤلفان فهرستهاى كتابخانهايى از قبيل كتابخانهء ملى پاريس ، كتابخانهء موزهء بريتانيا ، كتابخانهاى كمبريج ، لاهور ، اينديا آفيس ، وين و جز آنها هم حسب الوظيفه بمعرفى اين كتابها و مؤلفان آنها پرداختهاند .