اين كتاب بيان حال « شاه عباس پادشاه الصفوى الموسوى الحسينى » است « كه مطلب ازين مقدمات و غرض از تأليف اين تاريخات ذكر حال آن مظفر خواقين روزگار است » « 1 » . تاريخ عباسى ، تأليف مولانا جلال الدين محمد بن كمال الدين منجم شاه عباس اول و از مقرّبان اوست كه در شرح حال و كمالات و تاريخ پادشاهى او نوشته و گزارش خود را از بيان نسب شاه عباس از جانب پدر و مادر ، و مطالب ديگرى دربارهء او آغاز كرده و آنگاه تاريخ صفويان را از مرگ شاه تهماسب در سال 984 ه و پادشاهى شاه اسمعيل دوم و مرگش در 985 و سلطنت سلطان محمد و حوادث زمان شاه عباس از سال 996 تا بيست و پنجمين سال پادشاهى او شرح داده است « 2 » . پسر جلال الدين محمد يعنى كمال الدين كتابى بنام زبدة التواريخ دارد كه غير از دو زبدة التواريخست كه پيش ازين ياد كرده‌ام ، و آن تاريخ مختصريست از خلقت تا سال 1063 كه بنامهاى ديگرى ( - لب التاريخ ، مجمل التواريخ ) ياد شده و گويا اين پراكندگى نامها بدان علت باشد كه مؤلف خود در ديباچه اسمى براى كتاب ذكر نكرده است . تاريخ عالم‌آراى عباسى يكى ديگر از چند كتاب دربارهء پادشاهى شاه عباس اول و مهمترين آنهاست كه از آغاز عهد سلالهء صفوى تا مرگ شاه عباس بسال 1038 و جانشينى شاه صفى در آن نوشته شده است . دربارهء اين كتاب و مؤلف آن اسكندر بيگ منشى تركمان بعد ازين سخن خواهم گفت . دربارهء شاه عباس كتاب ديگرى باسم فتوحات همايونى داريم از نظام سياقى كه بسال 1007 بنام آن پادشاه تأليف شده و تاريخ دوازده سال اول پادشاهى اوست . اين كتاب مقدمه‌يى بنام « كرامت » دارد و دوازده فصل بنام « فتح » كه دوازدهمين آن دربارهء تسخير خراسانست و حوادث مذكور در آن از نيمهء

--> ( 1 ) - بنگريد به ضميمهء فهرست ريو ، ص 37 - 38 و نيز بفهرست منزوى . ( 2 ) - ريو ، ضميمهء فهرست ص 38 ، اين كتاب را بدون اسم ذكر كرده ولى نوشته است كه مؤلف آن جلال الدين منجم يزدى است .