ذبيح الله صفا
1549
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
علامى [ تحرير تازهيى از كتاب كليله و دمنه ] در شمار همينگونه آثارند كه بموقع معرفى خواهم كرد . اگرچه تأليف قصهء چهار درويش را بامير خسرو دهلوى ( م 725 ه ) نسبت مىدهند ولى بعضى آن را اثر محمد على معصوم دانستهاند و حاجى ربيع انجب كه نامش را پيش ازين ديدهايم آن را بشعر درآورد « 1 » و اين قصه چندبار بشعر و نثر هندوستانى ترجمه شد « 2 » . قصهيى ديگر نظير چهار درويش بنام حكايت افشار خان و سه درويش است ؛ و قصهء ديگر قصهء نوروز شاه است كه در حقيقت تقليديست از هزار و يك شب و قصههاييست كه نيكدخت معشوقهء يك سلطان هندى در هفت شب پياپى براى او بيان كرد و پيش ازين دربارهء آن سخن گفتهام . ديگر نوادر الحكايات است از عبد النبى فخر الزمانى مؤلف كتاب مشهور ميخانه كه مجموعهييست از داستانهاى شگفت پيامبران و امامان و فرمانروايان و شاهزادگان كه در ترجمهء حال فخر الزمانى بدان اشاره خواهد شد . كتاب شاهد صادق كه از آن در آينده بتفصيل سخن خواهم گفت تأليف ميرزا محمد صادق صادقى اصفهانى شامل پنج باب و يك خاتمه داراى حكايات و نوادر اخلاقى و ادبى و جغرافيايى و تاريخى و يكى از كتابهاى معتبر در ضبط تاريخ وقايع مهم و متوفياتست به حدى كه نمىتوان آن را فقط بهمراه كتابهاى قصص و حكايات آورد . محبوب القلوب اثر ميرزا برخوردار خان بن محمود تركمان از مؤلفان سدهء دوازدهم است كه حاوى چند داستان بازمانده از حكايات كتابيست كه او بنام محفلآرا تأليف كرده بود ولى در گيرودار حوادثى كه بعد از آن بر او گذشته بود از ميان رفت . كتاب دبستان خرد بدست محمد اسماعيل خان سامى ملقب به نعمان خان در
--> ( 1 ) - روز روشن ، ص 87 . ( 2 ) - ترجمهء تاريخ ادبيات اته ص 224 .