ذبيح الله صفا

1536

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

مثل نسخهء شمارهء فهرست 798 كتابخانهء ديوان هند ( فهرست ، ج 1 ، س 526 ) و در بعضى از نسخه‌ها نام آن باشتباه « جوامع الحكايات » نوشته شده و چنان كه پيش ازين گفته‌ايم اين نامگذارى نادرستست . نكتهء قابل ذكر دربارهء اين مجموعه آنكه از بعض حكايتهاى مندرج در آن باستقلال نسخه‌هاى جداگانه موجودست و بعضى را هم مىتوان در مجموعه‌هاى ديگر يافت . مثلا حكايت شمارهء 28 را در مجموعهء « آورده‌اند كه . . . » كه پيش ازين معرفى شده است مىتوان يافت و نه داستان از شمارهء 36 ببعد همانندهء داستانهاييست كه در بختيارنامه آورده‌اند . عين اين وضع را در مجموعهء بزرگ ديگرى از قصص و حكايات مىبينيم كه نام عجيبى هم دارد و بعضى از داستانهاى مندرج در آن همانست كه در جامع الحكايات مىبينيم . اين مجموعه مقدمه و خاتمه‌يى برسم معمول ندارد و عنوانش كه در آغاز كتاب ثبت شده افسانت الغرائب و مؤلف آن تيمنى رومى است . پيداست كه تيمنى هاء آخر كلمهء افسانه ( - هاء حركت يا بقول معاصران ما هاء غير ملفوظ ) را با هاء بدل از تاء مدوّر كه در پايان بعضى از واژه‌هاى فارسى شدهء عربيست ( مثل صفحه ، دفعه و جز آنها ) اشتباه كرده و آن تاء مدوّر تصورى خود را به تاء ممدود بدل نموده و ازين راه واژهء « افسانت » ، و با آن تركيب عجيب ياد شده را ، برساخته است . بهرحال درين مجموعه گاه همان داستانهاى جامع الحكايات تكرار شده و از آن جمله است حكايتهاى شمارهء 21 و 22 كه با شمارهء 15 و 14 جامع الحكايات يكسانست . از بعض داستانهاى آن نسخه‌هاى مستقل در دستست و بعضى قصه‌هاى آن از كتابهاى مشهور پيشين برداشته شده . فهرست داستانهاى اين مجموعه چنين است : 1 - قصهء اسكندر ذو القرنين . 2 - قصهء منظر شاه . 3 - حكايت برهمن 4 - حكايت پادشاه كشمير 5 - حكايت دهقان فارس 6 - حكايت روباه گرسنه 7 - حكايت مرد مسافر 8 - حكايت دمنه 9 - قصهء بوزينه 10 - حكايت سه جوان 11 - حكايت موش و گربه 12 - حكايت عادلخان 13 - حكايت پادشاه