ذبيح الله صفا

1534

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

دارد ( يعنى پنجاه حكايت ) و كاملترين نسخه در كتابخانهء ديوان هند است بشمارهء فهرست 797 كه 52 داستان را شاملست « 1 » . جامع اين مجموعهء بزرگ شيخ محمد عظيم نام داشته كه بتصريح خود از مردم ولايت سند بوده است . نسخهء كتابخانهء ملى پاريس از روى نسخهء ديگرى استنساخ گرديده كه بتاريخ شعبان سال 1025 تحرير شده بود و بعيد نيست كه آن همان تاريخ تأليف مجموعهء مذكور بوده باشد و نسخهء اينديا آفيس هم تازه نيست و چنان كه از تاريخهاى مرقوم در آخر بعضى از حكايات آن برمىآيد در حدود سالهاى 1028 تا 1046 استنساخ شده است . از داستانهايى كه درين مجموعهء بزرگ گرد آمده هيچيك با ديگرى ارتباط ندارد و قصه‌هاى پراگنده‌يى هستند كه در كنار هم گذارده شده‌اند . شيخ محمد عظيم در مقدمهء كوتاهى كه بر مجموعهء خود نوشته گويد كه خواست داستانها و سرگذشتهاى عجيبى را در اين مجموعه فراهم آورد . اسم او فقط در آخر نسخهء كتابخانهء ملى پاريس ذكر شده و فهرست داستانها ، چنان كه در مجموعهء اينديا آفيس كه از همه كاملترست مىبينيم ، چنين است : 1 - حكايت پادشاه كه در تلاش مرد بىغم سعى كرد . 2 - حكايت شاهزاده كه در حيات پدر سفر اختيار كرد . 3 - حكايت مردى منعم از شهر حلب . 4 - حكايت حجاج بن يوسف ثقفى [ يا ] حكايت مسعود دمشقى و حجاج . 5 - حكايت خشت‌زن شهر كازرون . 6 - حكايت ملك فارس عز الملك و پسر او مجد الملك . 7 - حكايت عزيز و زن . 8 - حكايت بازرگان كه در كاروان‌سراى نيشاپور فرود آمده . 9 - حكايت هشام بن عبد الملك [ كه از ترجمهء فارسى كتاب فتوح احمد بن اعثم كوفى برداشته شده ] . 10 - حكايت هارون الرشيد و جوان سگ‌پرست . 11 - حكايت شيخ صنعان و مريدان . 12 - حكايت شهر بىجانان [ كه در فهرست چنين است و در متن حكايت چهار مرد نام دارد ] . 13 - حكايت پرى و شاهزاده . 14 - حكايت شاهزادهء جوان و جوانبخت . 15 - حكايت بهرام گور و كنيزك دلارام . 16 -

--> ( 1 ) - فهرست كتابخانه اينديا آفيس ، ج 1 ، س 524 - 526 .