ذبيح الله صفا

1322

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

پاشا وفاتش را در حدود سال 1100 ه نوشته و محمد افضل سرخوش در كلمات الشعرا كه ميان سالهاى 1093 - 1108 ه تأليف مىكرد از بينش چون مردگان سخن گفته است . از كليات بينش نسخه‌يى بشمارهء 705 Egerton در كتابخانهء موزهء بريتانيا موجود است كه پيرامون 7000 بيت از مثنوى و غزل و قصيده دارد . از آن جمله است خمسهء او كه باستقبال خمسهء نظامى ساخته است بدين شرح : 1 ) بينش ابصار بر وزن مخزن الاسرار بنام اورنگ زيب كه چنين آغاز مىشود : بسم الله الرحمن الرحيم * گلبن برجستهء باغ نعيم 2 ) گنج روان در جواب اسكندرنامه بنام اورنگ زيب . آغاز آن چنينست : بنامى كه عالم گلستان اوست * بگنج روان فلك شان اوست 3 ) گلدسته در برابر ليلى و مجنون در وصف كشمير و لاهور كه بدين بيت آغاز شده گلدستهء بوستان توحيد * حمدست به چشم صاحب ديد 4 ) شور خيال كه نظيره‌يى بر خسرو و شيرين در بيان سرگذشت عاشق و معشوقى بنارسى است و ستايشى از اصفهان ، و ابتدايش اينست : خداوندا ز شوق دل خرابم * نمك‌پرورده چون مرغ كبابم 5 ) رشتهء گوهر در برابر هفت گنبد و سرگذشت عاشقانهء امير و گوهر از مردم سارى مازندران و نخستين بيتش اينست : نتوان يافت در خزينهء شاه * رشتهء گوهرى چو بسم الله و او خود اينها را خمسه ناميده و در پايان رشتهء گوهر چنين گفته است : اى خطابخش عاصيان فرنگ * كه ببخشايش تو نيست درنگ رفته از حد اگر گناه كسى * هست لطف تو عذرخواه بسى بگذر از گناه بينش را * كه تويى لطف آفرينش را رشتهء گوهرش فداى تو باد * گر حياتش بود فناى تو باد