ذبيح الله صفا

1307

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

ديوان بزرگى ترتيب داده بود چنان كه داود قلى بيگ « ابيات مدون او » را بيشتر از دوازده‌هزار بيت برشمرده و نوشته است كه دو مثنوى او را يكى بنام رمز الحقايق و ديگرى باسم رمز الرياحين ديده كه نزديك بچهارهزار بيت دارند . نصرآبادى هم كه او را در اصفهان ملاقات مىكرد ، طبعش را در نهايت قدرت يافته و گفته است هيچ لطيفه و مثلى در عالم نيست كه او موزون نكرده باشد « چراكه هيچ مثلى مذكور نمىشود كه از شعر خود دليلى نمىخواند » و در همان حال او را در فن نقاشى و چوب‌تراشى ( منبت‌كارى ) بىمانند دانسته است . در مدتى كه مرتضى قلى خان شاملو « 1 » قورچىباشى دولت در عهد شاه عباس ثانى ( 1052 - 1077 ه ) بود ، رمزى در ملازمت وى بسر مىبرد و بعد از آن دست از ملازمت برداشت و در اصفهان زندگى پرآرامشى را مىگذراند . چنان كه ديده‌ايم رمزى دو مثنوى بنام « رمز الحقايق » و « رمز الرياحين » داشت . ازين منظومهء دوم منتخبى در كتابخانهء مجلس شورى به شماره 1011 ( شمارهء دفتر 13731 ) موجودست « 2 » و از آن معلوم مىشود كه اصل آن بنام شاه عباس ثانى سروده شده و گذشته از مثنوى شامل غزلها و قطعه‌هايى نيز بوده و شاعر پس از توحيد و ستايش پيامبر و نخستين امام و مدح پادشاه به وصف

--> ( 1 ) - مرتضى قلى خان شاملو از رجال معروف دوران شاه صفى ( 1038 - 1052 ه ) و شاه عباس دوم ( 1052 - 1077 ه ) بود . در عهد شاه صفى بسبب رشادتى كه در جنگها بروز داده بود سمت ايشك آقاسىباشى ديوان و ديوان بيگى يافت و در روزگار شاه عباس دوم برتبهء قورچىباشى رسيد و بعد بعلتى معزول و پس از مدتى انزوا بحكومت اردبيل معين شد . وى دوستدار شاعران و معاشر آنان بود و خود هم شعر مىگفت و ديوانى قريب بچهارهزار بيت داشت ( تذكرهء نصرآبادى ، ص 23 - 24 ) . از ديوان او نسخه‌يى بهمراه ديوان ميرزا رضى آرتيمانى و صفى قلى بيگ در كتابخانهء ملى ملك بشمارهء 4568 موجود است . ( 2 ) - فهرست كتابخانهء مجلس شورى ، ج 3 ص 330 - 331 و 706 - 708 .