ذبيح الله صفا
1042
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
تقى مجلسى اصفهانى ، ملا محسن فيض كاشانى ، ملا محمد باقر سبزوارى ، محمد صالح مازندرانى ، و نظام بن حسين ساوجى كه بعد از مرگ استاد خود كتاب فارسى او را در فقه بنام جامع عباسى بفرمان شاه عباس تمام كرد . تأليفهايش بسيار و از آن جمله است : خلاصة الحساب ، تشريح الافلاك و حواشى آن ، كتاب اسطرلاب الكبير ، حبل المتين فى احكام احكام الدين ، مشرق الشمسين و اكسير السعادتين در فقه و حديث ، فوائد الصمديه در نحو ، فوائد البيان در نحو ، زبده در اصول فقه ، اثنى عشريات خمس در طهارت و نماز و زكات و روزه و حج ، جامع عباسى بپارسى تا آخر مبحث حج ، كشكول كه مجموعهييست از مطلبهاى گوناگون كه حكم سفينهيى دارد و بسيارى از شعرهاى عربى و فارسى او هم در آن درجست و چند بار بطبع رسيده و بتمامى يا باجزاء بپارسى ترجمه شده است « 1 » ، و كتابهاى ديگر . . . بهاء الدين بتازى و بپارسى شعر مىسرود و در شعر بهايى تخلص مىكرد . از كليات شعر پارسى او و خاصه از مثنويهايش نسخههاى بسيار رائجست . كلياتش بطبع رسيده شامل منظومههاى نان و حلوا ، سوانح الحجاز ، شير و شكر ، نان و پنير ، غزلها ، اشعار پراگنده از مثنوى و قصيده و مخمس و مستزاد ، رباعيها و كتاب موش و گربه بنثر است . از مثنويهاى اصلى شيخ بهايى 1 ) نان و پنير در 309 بيت ، 2 ) طوطىنامه در 1434 بيت در بحر رمل مسدس مقصور ، 3 ) شير و شكر در 142 بيت ببحر خفيف ، 4 ) نان و حلوا يا سوانح الحجاز در 408 بيت ببحر رمل مسدس مقصوره ، 5 ) الزاهره به عربى در وصف هرات در 408 بيت ( آغاز : الحمد لله العلى العالى ) است و هريك چند بار در ايران و انيران جداگانه و يا بهمراه ديگر اثرهايش چاپ شده . وى نه شاعر دربارى بود و نه در زمرهء كسانى كه شاعرى را پيشهء خود كرده و روزگار را در آن بسر مىبردهاند . پيشهء اصليش اداى وظيفههايى
--> ( 1 ) - فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 2 ، ص 173 .