ذبيح الله صفا

656

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

درست نيست . هدايت در رياض العارفين گويد : « هاشمى كرمانى و هو العارف بالله مير محمد هاشم شاه مشهور بجهان شاه ( - جهانگير شاه ؟ ) و مكنّى به ابو عبد الله خلف الصدق مير محمد مؤمن عرشى از يك طرف نسبش بشاه نور الدين نعمة الله ولى و از طرفى بشاه قاسم انوار مىرسد . ابا عن جدّ مقبول خواص و عوام و مقتداى اهل ايام بودند . وى در دهلى بترويج مذهب حقه و تنسيخ آراى باطله اشتغال داشت و به قوت كمال نفسانى و فضايل روحانى علماى زمان خود را مغلوب فرمود ، درگهش مرجع فضلا و مجلسش مجمع عرفا و مثنوى مظهر الآثار ازوست . در آتشكده نوشته كه او شيخ - الاسلام بخاراست و يك بيتش ثبت است ، ديگرباره در ضمن شعراى كرمان دو بيت از مظهر الآثار وى مندرج است . همانا دو كس پنداشته و از حالاتش چنان كه بايد استحضارى نداشته . ولادتش در سنهء 1073 شهادتش در سنهء 1150 بوده » . خواننده اگر اين سخنان هدايت را با آنچه پيش ازين آورده‌ام مقايسه كند ، بترك‌جوشى كه وى ساخته است بنيكى پى خواهد برد . مير هاشم شاه بمير هاشمى تبديل شده و بجهانشاه مشهور گرديده ، از جانب پدر و مادر نسبش بشاه نعمة الله ولى و شاه قاسم انوار رسيده ( يعنى واژگونه شده ) و آنگاه در دهلى كشته شده و مظهر الآثار سروده است در حالى كه در سده‌هاى يازدهم و دوازدهم بسر مىبرد . شگفتست كه هدايت مظهر الآثار را در دست داشته و از آن نقل كرده ولى نديده است كه گوينده بساختن و سرودن آن بسال 940 در شهر تتهء سند تصريح نموده است و آن تاريخ 33 سال پيش از ولادت مير محمد هاشم شاه بود و گذشته از آن گوينده هنگام ساختن مثنوى خود در تتهء سند مىزيست نه در دهلى . و اما داستان اعتراض هدايت بر آذر ازينجا نشأت كرده است كه مؤلف آتشكده يك‌بار [ بمبئى ، ص 130 ] هاشمى را كرمانى و بار ديگر [ ايضا ص 327 ] در شمار شاعران بخارا و شيخ الاسلام آن شهر دانسته و بقول هدايت « همانا دو كس پنداشته » . شرح هاشمى