ذبيح الله صفا
1307
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
و چون آخرين تاريخى كه در شيرازنامه مىبينيم سال 745 ( تاريخ فوت امين الدين بليانى ) است و ضمنا كتاب بنام قوام الدين حسن ( م 754 ه ) تأليف شده پس تأليف شيرازنامه بين 745 و 754 اتفاق افتاده است . علاوهبر شيرازنامه ، ابن ابى الخير كتابى در دو مجلد در شرح سلطنت شاه شيخ ابو اسحق شيرازى ( مقتول بسال 758 ه . ) تصنيف كرده و « بشرف عرض » رسانيده بود « 1 » ؛ و باز از جملهء تأليفات او « عمدة التواريخ » بود « 2 » كه گويا مطالب ديگرى غير از شرح سلطنت شاه شيخ ابو اسحق در آن آمده بود ؛ و نيز چنان كه پيشازين ديدهايم تشرّف به خدمت شيخ امين الدين بليانى او را بتأليف كتابى در شرح اقوالش برانگيخته بود و بنابراين ابن ابى الخير زركوب چند اثر داشت كه از آن ميان تنها « شيرازنامه » بما رسيده كه در حدّ خود از جملهء كتب بسيار سودمند است . مقدمهء شيرازنامه انشائى بليغ و مترسّلانه دارد و بنابر شيوهء مترسّلان از ايراد مفردات و مركبات وافر عربى و اشعار تازى و پارسى و آرايش مبالغهآميز كلام در آن كوتاهى نشده است ليكن باقى كتاب كه مصروف بر ذكر حوادث و وقايع و بيان احوال رجال شيرازست انشائى ساده دارد و جز در مقدمهء احوال رجال ، هنگام ذكر اوصاف و مقاماتشان كه توجّه خاص بايراد اسجاع شده ، تمايل بسيار بآوردن صنايع در آن قسمت از كتاب ديده نمىشود ، و بررويهم ارزش شيرازنامه از حيث انشاء بسيار كمتر از اهميت تاريخى و ارج كتاب بسبب اشتمال بر اطلاعات ذيقيمت آنست .
--> ( 1 ) - شيرازنامه ص 80 ( 2 ) - ايضا همان صحيفه