مصنوعست در مواردى ديگر به صورت نثر سادهء فصيح و آراسته بانواع آزمايشهاى معنوى نه لفظى درآورد و در پاره‌يى از موارد هم با اوزان هجايى و اسجاعى كه جاى قافيه را در اشعار مىگيرد همراه كرد و اين استفاده از نثر موزون را در مجالس و رسالات ديگر خود دنبال نمود . بررويهم بايد گفت كه نثر سعدى در اساس و بنياد مانند شعر او ساده ولى همراه با فصاحتى اعجازآميز و اعجاب‌انگيزست ، و حتى بايد معترف بود كه نثر او هم مثل نظمش سهل ممتنع است . نثرى است جذاب ، شيرين ، دل‌چسب ، آموزنده و سرگرم كننده . نثر ساده و سهلى است كه در عين سادگى و سهولت هرنوع صنعت و آرايشى را كه نويسنده خواسته است برتافته و به خوبى تحمّل كرده است . صنايع و آرايشهاى لفظى سعدى چنان بجاى خود آمده كه گويى اگر چنين نبود چنان دلپذير نمىافتاد ، و اگر خطا نكنم بايد گفت كه او در نثر خود شاعرست و در شعر خود اشعر . اشعارى كه در مطاوى عبارات او خواه در گلستان و خواه در آثار منثور ديگر او افزوده شده براى تزيين و خارج از متن كلام شيخ نيست بلكه عادة دنبالهء مطلب نثر است و غالبا نمىتوان آنها را از نثر جدا كرد و حال آنكه در غالب آثار مصنوع فارسى حال خلاف اينست و عادة بيشتر اشعار عربى و فارسى بر متن كلام افزوده شده و قابل حذف كردن و دور انداختنست . آثار منثور شيخ عبارتست از : 1 ) مجالس پنجگانه كه بشيوهء مجالس صوفيان و مذكّران ترتيب يافته و مسلّما تذكيرهاى شيخ بر منبر وعظ بوده است و از سنخ مجالسى است كه ديگر مذكّران و متصوّفان داشته‌اند و مجموعه‌هايى از آنها در دستست . درين رسالات نثر و نظم پارسى يا عربى درهم آميخته است و اساس آنها بر سادگى نهاده شده و در بسيارى از موارد آثار وزن در نثر آشكارست . استفاده از آيات قرآن و از احاديث و تفسير و توضيح آنها بر مذاق مذكّران صوفى مشرب نيز در اين مجالس بسيار ديده مىشود . 2 ) رساله در پاسخ صاحبديوان كه متضمن چند سؤال صاحبديوان شمس الدين محمّد