ذبيح الله صفا
1213
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
دارد و بااين اوصاف كه گفتهايم كتاب « جهانگشاى » علاوهبر آنكه در زمرهء بهترين آثار تاريخى فارسى است از جملهء كتب درجهء اول ادب فارسى نيز شمرده مىشود . غير از « جهانگشاى » از عطا ملك جوينى رسالهيى به فارسى بازمانده است بنام « تسلية الاخوان » كه شرحى است از مصائب و مشكلاتى كه در سال 680 بر اثر سعايت يكى از مخالفانش بنام مجد الملك يزدى برايش رخ داده و بحبس او منجر شده بود ليكن چون بىگناهيش ثابت شد در رمضان آن سال آزاد شد و سپس رسالهء مذكور را نوشت و اندكى بعد از نگارش آن رسالهء ديگرى نوشت كه بمنزلهء ذيل رسالهء نخستين است و نام معلومى ندارد . درين رساله حوادث روزگار خود را بعد از وقايع مندرج در تسلية الاخوان تا وفات اباقا و جلوس سلطان احمد تگودار بسال 680 و قتل مجد الملك يزدى شرح داده و اين هردو رساله در كتابخانه ملّى پاريس موجود است و چنان كه مىدانيم عطا ملك بعد از نوشتن آنها چندگاهى بيشتر نزيست تا اثر و يا آثار ديگرى بوجود آورد . سبك انشاء تسلية الاخوان و رسالهء متمّم آن برهمان شيوهء جهانگشاى است . 18 - ابن بىبى امير ناصر الدين حسين بن محمد بن على الجعفرى الرّغدى مشهور به « ابن البيبى المنجّمه » از مورخان و نويسندگان معروف ايرانى قرن هفتم هجرى است . اسم او در نسخهء اصيل « الاوامر العلائيه » كه بعد ازين معرّفى خواهم كرد ( صفحهء 10 ) همچنين است و نام پدرش نيز در همان نسخه ( ص 443 ) « مجد الدين محمّد ترجمان » است و در صحت اين هردو مطلب بحثى نيست . امّا در مجلّد چهارم از گنجينهء سخن باشتباه و از روى سهو و غفلت نام او را « يحيى » نوشتهام و آن براثر اعتماد و استناد بر نقل « هوتسما » « 1 » بوده
--> ( 1 ) - M . Th . Houtsma , Histoire des Seldjoucides d'Asie mineure d'apres l'abrege de Seldjouknameh d'Ibn - Bibi , Leide l 902 , Preface .