ذبيح الله صفا
1206
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
فارسى بازمانده است كه از باب شيوه و سبك خاصّ بيان در آنها ، و هم بسبب آنكه روشنگر بسيارى از مشكلات در منظومات مولوى مىتواند بود ، اهميت دارد : اول فيه ما فيه : اين كتاب پرارزش مجموعهء ملفوظات و تقريرات مولوى است كه بهمت يكى از مريدان و يا فرزندش بهاء الدين معروف به « سلطان ولد » فراهم آمده است و گويا اين تدوين بعد از وفات مولانا ( 672 ه ) انجام گرفته باشد و طبعا نامى كه برآن نهاده شده از مولانا نيست و به همين سبب است كه در نسخ قديم اين كتاب عنوان آن گاه « فيه ما فيه » و گاه « الاسرار الجلاليّه » آمده است « 1 » . شيوهء تدوين كتاب حتى فصل بندى و طرز تنظيم آن به تمام و كمال شبيه كتاب المعارف بهاء الدّين ولد پدر مولوى است . گاه مطلب با يك واقعه يا يك سخن از مولوى ، يا شرح موضوعى كه پيش از آن سابقه داشته ، يا تفسير آيه و حديثى شروع مىشود و دنبال آن بمطالب گوناگون پرداخته مىشود ، و گاه بلامقدمه مطلبى مطرح مىگردد . عبارت كتاب بسيار روان و زودياب و روشن است و اين نشان مىدهد كه مبنى و مبداء آن بيان ملفوظست نه مكتوب و حال آنكه در مكتوبات مولانا سخن بدين سادگى كه مىبينيم نيست . فيه ما فيه حقّا متضمن مطالب عالى و بسيار آموزنده و سودمند دربارهء حقايق عرفانى و مباحث عاليهء مختلفى است كه در محضر مولوى و يا براثر تفكّرات او پيش مىآمد و مولانا دربارهء آنها توضيحاتى مىداد . اين مجموعه چندبار در تهران و شيراز و هند چاپ شده و آخرين آنها كه از همه دقيقترست بهمّت و بتصحيح استاد فقيدم بديع الزمان فروزانفر رحمة اللّه عليه رحمة واسعة با حواشى و تعليقات و فهرستها بسال 1330 شمسى در شمار انتشارات دانشگاه تهران سمت انطباع پذيرفته است . دوم مجالس سبعه : مجموعهييست از هفت « مجلس » از مجالس مولوى و چنان كه مىدانيم « مجلس » در اصطلاح صوفيه بياناتى بود كه شيخ بر منبر مىكرد و عادة بعض
--> ( 1 ) - مقدمهء كتاب فيه ما فيه بتصحيح مرحوم مغفور بديع الزمان فروزانفر صفحهء « يا » ، تهران 1330 شمسى