احوال اوست اگرچه بعضى در نوعى بمعشوق تعلّق گيرد » . اين رساله متضمن مقدار زيادى از اصطلاحاتست كه چون عارفى گرم‌رو آن را تدوين كرده طبعا جوابگوى بسيارى از مشكلات در حلّ اشارات و كلمات اهل تصوف و عرفان تواند بود . اثر ديگر عراقى در نثر كه شهرت بيشترى دارد كتاب « لمعات » اوست . عراقى در آغاز اين رساله مىگويد كه آن را در بيان مراتب عشق و بر شيوهء « سوانح » يعنى سوانح العشّاق احمد غزّالى نوشته است « تا آينهء معشوق‌نماى هر عاشق آيد » . عراقى اين كتاب را به بيست و هشت « لمعه » تقسيم نموده و موضوع آن را در « مقدمه » بدين‌ترتيب بيان كرده است : « در اثناى هر لمعه‌يى ازين لمعات ايمايى كرده مىآيد به حقيقتى منزه از يقين ، خواه حبّش نام نه خواه عشق ، و اشاراتى نموده مىشود به كيفيت سير او در اطوار و ادوار و سفر او در مراتب استقرار و استبداع و ظهور او به صورت معانى و حقايق و بروز او بكسوت معشوق و عاشق و باز انطواى عاشق در معشوق عينا و انزواى معشوق در عاشق حكما و اندراج هردو در سطوت وحدت او جميعا . . . » بنابر همين توضيح و چنان كه از مطالعه در متن كتاب لمعات دريافته مىشود موضوع كتاب بحث دربارهء عشق بمعنى دقيق عرفانى آن و تمام احوال عشق و عاشق و معشوق يا حبّ و محبّ و محبوب و وحدت و انطواء آنها در يكديگر است . شيوهء نگارش عراقى در اين رسالهء ظاهرا كوچك بسيار استادانه و به همان روش معهود عرفاست كه در كلام خود ظرافت طبع ادبا و شعرا را با علوّ احساسات اهل ذوق و تحقيق درمىآميزند و ازين دو راه بكلام خود زيبايى و رونق و شكوه خاصّ مىبخشند . نثر عراقى در اين رساله از شيوايى و زيبايى در همان پايه است كه اشعار آبدار و شورانگيز او قرار دارند : موجز ، ساده ، فصيح ، زيبا ، پرمعنى و دلنشين . اين كتاب بر اثر اشتمال بر مطالب عاليهء عرفانى چندين بار شرح شده است و آنها عبارتند از « 1 » : شرح صاين الدّين على تركهء اصفهانى ( م 835 ه . ) بنام « الضّوء » . -

--> ( 1 ) - در ذكر اين شروح از تحقيق مرحوم مغفور سعيد نفيسى در مقدمهء ديوان عراقى ، چاپ تهران ، 1335 شمسى ، استفاده شده است .