ذبيح الله صفا

1185

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

يعنى 606 و 707 هردو باطل است زيرا در صورت اول مىبايست عمر افضل الدين بسيار كوتاه باشد و در صورت دوم سال عمرش به صد و ده تا صد و بيست بالغ گردد . تاريخ دومين همانست كه تقى الدين كاشى ذكر كرده و بيتى را كه گويا بسيار سال بعد از دوران زندگانى بابا افضل ساخته شده باشد شاهد آورده است « 1 » ، و مرحوم سعيد نفيسى با استناد بيك رباعى كه پيش ازين دربارهء هفتاد و دو سالگى افضل الدين نقل كرده‌ايم سال وفاتش را بعد از 664 شمرده است « 2 » . از افضل الدين كاشى آثار متعددى بنثر پارسى بازمانده است . اين كتب و رسالات معمولا در فلسفه و تصوف و اخلاق است و همهء آنها بپارسى شيوايى نوشته شده ، بعضى تصنيف نويسنده و برخى ترجمهء اوست از آثار پيشينيان ، و از آن جمله است : 1 - مدارج الكمال ، متضمّن بحثى دربارهء « كمال » و « نقصان » و « كاملان » و « ناقصان » و راه رسيدن نفس آدمى بكمال و نشانه‌هاى كمال و ذكر فايده و منفعت دانش و آثار آن در كامل كردن نفس آدمى . 2 - ره انجام نامه ، متضمن سه گفتار دربارهء « خود » و وجود و صفات آن - آگهى و علم - منفعت علم و آگهى 3 - ساز و پيرايهء شاهان پرمايه ، كه رساله‌ييست در سياست و در آن از معنى فرمانروا ( پادشاه ) و « اندر كار مردم و پادشاهى او و ياد كردن آن نشانها كه مردم بدان پادشا گردد بر مردم ديگر » و از « نايبان پادشاه » سخن رفته است . 4 - رسالهء تفّاحه ، ترجمه‌ييست از رساله‌يى كه بارسطو منسوب بوده و گويا بدست مؤلّفان نو افلاطونى اسكندريّه تأليف شده و در دوران ترجمه و نقل علوم به عربى درآمده و مشهور شده بود . افضل الدين خود در صدر آن مىگويد : « اين ترجمهء مقالتيست

--> ( 1 ) - و آن بيت اينست : « تاريخ وفات خواجه افضل * از عشق بجوى و عقل اول » و مجموع « عشق » و « عقل اول » عدد 707 است . ( 2 ) - مقدمهء رباعيات بابا افضل ص 31 - 32