ذبيح الله صفا
1047
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
نوادگان هولاگو بايلخانى است ، تحت حمايت امير شيخ حسن چوپانى چندى منصب وزارت داشت و باتفاق خواجه محمد زكريا دخترزادهء خواجه رشيد الدّين فضل اللّه امور كشور را اداره مىكرد و در سال 740 هجرى بحكومت فارس رسيد ولى به زودى از بيم امير پير حسين نوادهء امير چوپان و متحدش امير مبارز الدين ببغداد گريخت و در سال 743 بهمراهى امير ياغى باستى پسر امير چوپان بشيراز بازگشت و اندكى بعد در شيراز بدست ياغى باستى كشته شد ولى برادرش ابو اسحق انتقام خون او را گرفت و بالاستقلال بر فارس حكومت كرد تا آنكه در سال 758 بفرمان امير مبارز الدّين كشته شد . پس جهان خاتون دختر جلال الدين مسعود شاه و نوادهء دخترى غياث الدّين محمد وزير است كه نياى مادريش رشيد الدين فضل اللّه وزير بود و نياى پدريش امير شرف الدين محمود شاه اينجو ، و او مسلما بعد از كشته شدن پدر در ظلّ عنايت عمّ خويش شيخ ابو اسحق بسر مىبرد و تربيت مىيافت و بعد از غلبهء امير مبارز الدّين بر شيراز و قتل مير شيخ در سال 758 همچنان در شيراز ماند و در كنار دشمنان خاندان خود بسر برد و حتى به اختيار يا باضطرار شاه شجاع مظفّرى ( 760 - 786 ) را مدح گفت و همچنان در شيراز مىزيست تا چنان كه خواهيم ديد در اواخر قرن هشتم و مسلما بعد از سال 784 هجرى بدرود حيات گفت . از وقايع حيات جهان خاتون اطلاعات مجملى داريم و از مقدمهيى نيز كه او بر ديوان خود ( كه زير نظرش نگاشته و تنظيم مىشد ) نوشته است چندان اطّلاعى فراهم نمىآيد جز آنكه مىگويد : اين ضعيفه جهان بنت مسعود شاه گاهگاه قطعهيى براى مشغولى خاطر املا مىكرد ولى بعلّت قلّت و ندرت مخدّرات و خواتين عجم درين امر تقلّد اين عمل را نقص مىپنداشت ولى بعد از آن چون معلوم شد كه خيلى از خواتين بزرگ عرب و عجم متقلّد اين عمل بودهاند ، مانند پادشاه خاتون و قتلغشاه خاتون ، او نيز بدانان تشبّه جست . و اين پادشاه خاتون زوجهء اباقاخان و گيخاتو خان ، و قتلغشاه خاتون همسر اولجايتو خان هردو از زنان شاعر عهد ايلخانيند . دولتشاه سمرقندى كه دربارهء جهان خاتون اطلاع مبهمى داشت حكايتى دربارهء