ذبيح الله صفا

856

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

خطّى فارسى ، ازين ديوان ملاحظه شد . نسخهء كتابخانهء مجلس در حدود 2100 بيت و نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس متجاوز از 1800 بيت دارد و آنچه تقى الدين كاشى از اشعار او در خلاصة الاشعار نقل كرده از 500 بيت متجاوز نيست . طبعى ازين ديوان بسال 1307 قمرى در شهر كانپور هند بتصحيح مرحوم مولوى محمد هادى ترتيب يافته است كه از حيث شمارهء ابيات مساوى نسخهء كتابخانهء مجلس شوراى ملى است و آن را ديده‌ام . ديوان بدر چاچى مركّبست از قصايد و قطعاتى كه جز در چند مورد كه متضمن اشاره باحوال شاعرست ، باقى همه در مدح محمّد بن تغلق و استقبال از قصائد معروف انورى و خاقانى و پيروان مكتب اين دو شاعر و مقرون بصنايع و استفاده‌هاى بسيار از اصطلاحات علمى است . شيوهء تركيب كلام درين اشعار عبارتست از ايراد كلام منتخب جزيل همراه باتشبيهات متعدّد و على الخصوص به كار بردن انواع مجاز و استعاره بحدّ وفور و به نحوى كه سخن استادان معروف پايان قرن ششم را بخاطر ما مىآورد . بلوشه در شرحى كه بر نسخهء ديوان بدر چاچى در فهرست نسخ خطى فارسى كتابخانهء ملى پاريس نوشته « 1 » ، گفته است كه بدر چاچى منظومه‌يى ببحر متقارب در ذكر پادشاهى سلطان محمد بن تغلق ساخته و آن را در سال 745 بپايان رسانيده است . گمان مىكنم كه قطعهء مذكور از بدر چاچى دربارهء جمع‌آورى ديوان خود بسال 745 بلوشه را باشتباه افگنده و تصوّر كرده باشد كه آن ابيات دربارهء نظم منظومه‌يى خاص بشيوهء « شاهنامه » است ، ولى چنين نيست و بدر چاچى بنابر آنچه مىدانيم ، جز همين ديوان موجود مجموعهء شعر يا منظومهء ديگرى نداشت . در ذيل اين مقال بىفايده نيست كه گفته شود در تذكره‌ها نام بدر چاچى بندرت آمده است . آنچه دربارهء او در تذكرهء مخزن الغرائب ديده‌ام شرح بىارزشى است كه مبتنى است بر تخليط بدر چاچى با بدر جاجرمى و به همين سبب در آن تذكره وى شاگرد

--> ( 1 ) - Catalogue des manuscrits Persans Par E . Blochet , Vol . III , P . 205 - 207 .