ذبيح الله صفا
822
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
زيارت حضرت خواجه جهت زيارت ديگر مشايخ گذار بر كنار حوض شمسى افتاد ، در آنجا خواجه حسن ولد علاى سجزى كه عمرش از پنجاه سال متجاوز بود و در مبداء حال با شيخ آشنايى و مصاحبت كلى داشت با جمعى از ياران به شراب خوردن مشغول بود و چون شيخ را بديد پيش آمد و اين دو بيت خواند : سالها باشد كه ما هم صحبتيم * گر ز صحبتها اثر بودى كجاست زهدتان فسق از دل ما كم نكرد * فسق مايان بهتر از زهد شماست شيخ چون اين سخن بشنيد گفت : صحبتها را اثرهاست ، ان شاء اللّه تعالى روزى « 1 » بود . پس فى الفور دعاى شيخ مستجاب گشته خواجه حسن سر برهنه ساخته بر پايش نهاد و از جميع مناهى توبه كرد و باتفاق ياران خود مريد گشت و كتاب فوايد الفؤاد كه مشتمل است بر احوال شيخ نظام الدين اوليا و حكاياتى كه بر زبان آن حضرت جارى شده تصنيف فرمود و بشرف قبول و تحسين سرافراز گشت و امير خسرو بر آن رشك برده گفت كاش تشريف قبول و تحسين اين نسخه و تصنيف آن به من منسوب گشتى و تمام تصانيف من بنام خواجه حسن گرديدى . . . » « 2 » . بهرحال مسلّم است كه گرايش امير حسن دهلوى بتصوّف و به خدمت نظام الدين اوليا در سنّ كهولت او انجام گرفت يعنى در حدود سال 700 هجرى و بعيد نيست كه اين گرايش و آشنايى بر اثر دوستى فيما بين حسن و خسرو صورت پذيرفته باشد زيرا چنان كه مىدانيم خسرو از بدايت حال خود ، بنابر سيرت پدر و برادر بزرگ خويش ، با گروه صوفيان آمد و شد و بدانان ارادت بسيار داشت . آثار آشنايى حسن با صوفيان و گرايش باعتقادات ايشان در غزلها و مثنويهاى او مشهودست و همچنين تأليف كتاب فوائد الفؤاد كه مهمترين اثر منثور امير حسن است مربوط مىشود ببعد ازين آشنايى كه ياد كردهايم . خدمات دربارى حسن دهلوى مدتى پيش از آشنايى او با خسرو دهلوى آغاز
--> ( 1 ) - روزى : نصيب ، قسمت ( 2 ) - تاريخ فرشته ج 2 ص 737 - 738