ذبيح الله صفا

46

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

وزارت صدر جهان با قتل گيخاتو بسال 694 بپايان آمد و وزارت بايد و كه از جمادى الاولى تا ذى القعدهء سال 694 ايلخانى كرد به جمال الدين دستجردانى داده شد . او عنوان صدارت را كه تا آن هنگام « صاحبديوانى » بود بوزارت مبدّل نمود ليكن با زوال دولت بايدو و آغاز حكومت غازان بسال 695 از وزارت معزول و مقتول گرديد و صدر جهان دوباره وزارت يافت و درين نوبت با سعايت سبب قتل امير نوروز ، كه موجب مسلمان شدن غازان خان گرديده و از امراى خوب مغول بوده است ، شد ولى خود نيز يكسال بعد از آن بباد افراه كردار خويش گرفتار گشت و بسال 697 بفرمان غازان و بدست قتلغ شاه از سران مغول از ميان به دو نيم شد و برادرش قطب جهان و بسيارى از كسان او را كشتند و او را نيز بسرنوشت ديگر وزيران مغول گرفتار كردند . بعد ازو وزارت غازان به سعد الدين محمّد مستوفى ساوجى و نيابت او به رشيد - الدين فضل اللّه طبيب همدانى داده شد تا بهمكارى يكديگر ممالك غازانى را اداره كنند . اين دو در قسمت بزرگى از دوران سلطنت غازان خان و اولجايتو خان وزارت ايلخانيان را بر عهده داشتند . عاقبت خواجه سعد الدين با عده‌يى از كسان و نزديكان در سال 711 بامر اولجايتو بقتل رسيد و بجاى او براى همكارى خواجه رشيد الدين تاج الدين عليشاه تبريزى كه مردى عامى ولى زيرك و جاه‌طلب بود انتخاب گرديد . در سال 718 نوبت كشته شدن بخواجه رشيد الدين فضل اللّه وزير دانشمند و نويسنده و مورّخ معروف كه شرح حال او را بموقع خواهيم گفت ، رسيد . با قتل خواجه رشيد الدين فضل اللّه تاج الدين عليشاه در كار وزارت استقلال تمام يافت تا در سال 724 درگذشت و اين نخستين بار بود كه وزيرى در دورهء ايلخانان بمرگ طبيعى جهان را بدرود مىگفت . بعد از عليشاه پسرانش امير غياث الدين محمّد و خليفه مدّتى بمشاركت وزارت ابو سعيد بهادر خان را كردند و بعد از عزل آنان نصرة الدين عادل نسوى وزارت يافت و سپس دمشق خواجه پسر امير چوپان چندى وظايف وزارت را برعهده داشت . آخرين وزير بزرگ و معروف ايلخانان خواجه غياث الدين محمّد بن رشيد الدين