ذبيح الله صفا
587
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
يك اشكال است و آن اشتباهى است كه او در تغيير نام سعدى بلقب آن استاد كرده و در نتيجه لقب او يعنى مشرف الدين را حذف نموده است در صورتى كه معاصر ديگر سعدى و ابن الفوطى يعنى على بن احمد بن ابى بكر معروف به « بيستون » كه اولين نسخهء ديوان سعدى را 35 سال بعد از مرگ آن استاد يعنى در سال 726 هجرى جمعآورى و تنظيم كرده و در شهر سعدى ، ميان آشنايان و دوستان و ياران او زيسته ، لقب و اسم و تخلص او را به صورتى كه آيندگان را در آن مجال تصرّفى نباشد ، چنين آورده است : « مولانا و شيخ الشيوخ فى عهده و قدوة المحققين افصح المتكلمين مفخر السّالكين مشرف ( شرف ) الملّة و الحقّ و الدّين مصلح الاسلام و المسلمين شيخ سعدى شيرازى قدّس سرّه » و اگر بخواهيم لقب و اسم سعدى را از ميان اين نعوت و تعريفات بيرون آوريم چنين مىشود : « افصح المتكلمين مشرف ( شرف ) الدين مصلح سعدى شيرازى » و بنابراين اسم او « مصلح » است و چنان كه خواهيم ديد اين اسم نياى مادرى استاد بزرگ ما بود كه بنابر رسم قديم بوى داده شد و اين سخن را مخصوصا نسخهيى از طيّبات ( جزو نسخهيى از كليات مورخ بتاريخ 718 هجرى متعلق بدكتر محمد حسين لقمان ادهم ) كه از خطّ سعدى استنساخ گرديده ، ثابت مىكند . در پايان آن نسخهء طيّبات چنين مىبينيم : « و قد نقل هذا من خطّ ناظم الكتاب هو الشيخ الامام المحقّق مشرّف الملّة و الدّين مصلح السعدى نوّر اللّه قبره » « 1 » . نكتهيى كه نبايد ناگفته گذاشت آنكه شاعر و عارف معاصر سعدى ، سيف الدين محمّد فرغانى ، كه چند غزل و قطعه در ستايش سعدى براى او فرستاده و گويا با استاد سخن مكاتبه داشته ، او را فقط بعنوان « الشيخ العارف سعدى الشيرازى » ياد كرده است « 2 » يعنى بلقب شعرى او كه هم از زمان خويش بدان شهرت عالمگير داشته است . امّا فضلا و نويسندگان بعد از عهد سعدى لقب و اسم و نسب سعدى را بصورتهاى
--> ( 1 ) - منقول از سعدىنامه بين صفحات 738 - 739 . ( 2 ) - ديوان سيف الدين محمد فرغانى ، چاپ مؤلف اين كتاب ، ج 1 ص 111 .