ذبيح الله صفا

576

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

شش ماه بعد از اقامت فخر الدّين عراقى در شام پسرش كبير الدين نوادهء دخترى بهاء الدّين زكرياى مولتانى از مولتان بشام رفت و به پدر پيوست و تا پايان حيات عراقى در ملازمت او بسر برد . وفات عراقى را فصيح خوافى در محرم سال 686 « 1 » و نويسندهء مقدمهء ديوان او هشتم ذى القعدهء سال 688 نوشته « 2 » و سنواتى كه به صورت متشتّت مختلف در مآخذ ديگر آمده باطل به نظر مىرسد . عراقى را بعد از وفات در پشت مزار محيى الدّين ابن العربى واقع در دامنهء جبل صالحيهء دمشق به خاك سپردند و پسرش كبير الدّين نيز كه بسال 700 در دمشق درگذشت در جوار پدر مدفون گرديد ولى اكنون نه اثرى از قبر عراقى برقرارست و نه نشانه‌يى از گور كبير الدّين « 3 » . ديوان عراقى مجموعا با ابيات يا قطعات پراگنده‌يى كه ازو نقل شده تا بحدود پنجهزار بيت از قصيده و غزل و تركيب و ترجيع و ترانه و مقطّعات و مثنوى دارد . اين ديوان بسعى و اهتمام مرحوم سعيد نفيسى طاب ثراه در سال 1335 شمسى با مقدمه بطبع رسيد . عشّاق‌نامهء عراقى كه مخلوطى است از مثنوى و غزل مجموعا شامل 1063 بيت است . اين منظومه به « ده‌نامه » نيز معروفست و بنام شمس الدّين محمد صاحبديوان جوينى وزير اباقا و سلطان احمد تگودار كه در آغاز سلطنت ارغون خان در سال 683 بقتل رسيد ، سروده و به دو تقديم شده است و ظاهرا اين اقدام شاعر بعد از آشنايى او با شمس الدّين صاحبديوانست كه بروايت صاحبان تراجم بعد از قتل معين الدّين پروانه در حدود سال 680 همراه شاهزاده « قونغرتاى » برادر اباقا خان به روم آمده بود . پس نظم عشاق‌نامه بين سالهاى 680 - 683 انجام گرفته است . اين منظومه شامل ده فصل و

--> ( 1 ) - مجمل فصيحى حوادث سال 686 . ( 2 ) - مقدمهء ديوان عراقى ص 20 . ( 3 ) - مقدمهء مرحوم سعيد نفيسى بر ديوان عراقى صفحهء مب - مج . آن مرحوم درين‌باره تحقيق محلى كرد و بدين نتيجه رسيد . رحمه اللّه .