ذبيح الله صفا
42
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
مزاحم خاندان جوينى را كشت امّا در عهد سلطنت ارغون خان ( 683 - 690 ) كه دشمن خاندان جوينى بود ، بسعايت امير بوقا و نايبش خواجه فخر الدين محمّد مستوفى قزوينى پسر عم حمد اللّه مستوفى ، آن وزير را بعد از مصادرهء اموال وى در چهارم شعبان سال 683 در نزديكى اهر كشتند و چهار پسر او يحيى و فرج اللّه و مسعود و اتابك را در همان سال و نوادهء او على پسر خواجه بهاء الدين ( حاكم اصفهان كه پيش از قتل پدر درگذشته بود ) و برادرزادهاش منصور بن عطا ملك را در سال 688 و خواجه هارون را در سال 685 بقتل رسانيدند و خاندان مشهور جوينى را بدين وضع فجيع از ميان بردند . قتل شمس الدين محمّد و اولاد و اعقاب او و برهم زدن خاندان وى بفرمان يك پادشاه خونخوار بيگانه عمل فجيع و دور از مروّتى را كه هارون عبّاسى با خاندان برمكى كرده بود به ياد مىآورد . نفوذ چندين سالهء خاندان جوينى در دورهء ايلخانان وسيلهء سودمندى براى روى كار آمدن عدّهيى از ايرانيان و تصرّف در امور مملكت شده بود . اين امر طبعا در تجديد آبادانيها و مرمّت خرابيهاى ايران تا حدّى مؤثّر بود . علاوه برين خاندان جوينى عموما مردم فاضل و دانشمند و اديب و ادبدوست و شاعرنواز ، و بيشتر آنان شخصا منشى و شاعر بودند ، مخصوصا شمس الدين محمّد و عطا ملك و خواجه هرون ؛ و بدين سبب بمجالست با فاضلان و عالمان و اديبان و شاعران رغبت بسيار نشان مىدادند . ذهبى در تاريخ الاسلام نوشته است هركس كتابى بنام ايشان تأليف مىكرد او را هزار دينار زر سرخ جايزه مىدادند . ازجملهء مؤلّفان بزرگى كه بنام اين خاندان كتابهايى پرداختند يكى خواجه نصير الدين طوسى است كه اوصاف الاشراف را بنام خواجه شمس الدين محمّد و ترجمهء ثمرهء بطلميوس را بنام بهاء الدين محمّد بن شمس الدين محمّد حاكم اصفهان مصدّر كرد . ديگر صفى الدّين ارموى استاد بزرگ موسيقى و دانشمند معروف بود كه رسالهء شرفيّه را در موسيقى باسم شرف الدّين هارون درآورد . عدّهء معتنابهى از شاعران و نويسندگان بزرگ قرن هفتم با بزرگان اين خاندان مانند شمس الدين محمّد و بهاء الدين محمّد و علاء الدين