ذبيح الله صفا

29

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

در حكومت ايلكانيان راه يافت و سرانجام باقىماندهء اين خاندان بدست خاندان تيمورى در سال 827 از بين رفت . اهميّت ايلكانيان بيشتر در آنست كه همواره شاعران بزرگى در دستگاه خود داشته و آنانرا مورد تشويق قرار ميداده‌اند . از ميان آنان سلطان اويس بسبب شاگردى در نزد سلمان ساوجى خود در زمرهء ادبا و از طرفداران بزرگ اهل ادب و علم بوده است . غير از سلمان از شعراى بزرگى كه با دربار ايلكانيان ارتباط داشته‌اند عبيد زاكانى و خواجه محمّد عصّار و شرف الدين رامى و حافظ و ابن نصوح شيرازى را بايد نام برد . چوپانيان امراى چوپانى بازماندگان امير حسين چوپان هستند كه از سران بسيار متنفّذ مغول و سپهسالار اولجايتو و ابو سعيد بود و « دولندى » دختر اولجايتو و پس از وى « ساتى بيگ » دختر ديگر آن سلطان را در حبالهء نكاح داشت و مخصوصا در اوايل سلطنت ابو سعيد حل‌ّوعقد همهء امور مملكت در دست او بود . از وقتى كه ابو سعيد بهادر خان عاشق بغداد خاتون دختر امير چوپان ( زن شيخ حسن جلاير ) گرديد ، بعلّت مخالفت امير چوپان با اين كار ناهنجار ، ميان او و ايلخان نقار افتاد و عاقبت منجر بقتل پسر متنفّذ امير چوپان يعنى دمشق خواجه بسال 727 هجرى گشت و سپس بتعقيب امير چوپان و پناهندگى وى بآل كرت و كشتن او در سال 728 انجاميد . از ميان پسران ديگر امير چوپان كه نزديك به تمام آنان بقتل رسيدند ، امير تيمورتاش حكومت بلاد روم را بر عهده داشت . پسرش شيخ حسن كه او را شيخ حسن چوپانى ، و براى تميز از شيخ حسن ايلكانى ، شيخ حسن كوچك ناميده‌اند ، بعد از مرگ ابو سعيد بهادر در اختلافات و زدوخوردهاى ميان امراى مغول وارد شد و ساتى بيگ زن جدّ خود ، دختر اولجايتو ، را بايلخانى برداشت و سال بعد او را از ايلخانى خلع كرد و سليمان خان از اعقاب هولاگو را به اين سمت معلوم نمود و از سال 740 كه آخرين شكست را بر شيخ حسن ايلكانى وارد نمود ، قوّت بسيار يافت و آذربايجان و اران و موقان