ذبيح الله صفا
354
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
ظهور سعيد الدين هروى در شاعرى مصادف بود با عهد نيابت خواجه عزّ الدين طاهر مستوفى فريومدى در خراسان . سعيد اين خواجه را مدح گفته و قصايدى از او در ستايش اين بزرگ در دستست . خواجه عزّ الدين طاهر مستوفى فريومدى در عهد حكومت ارغونآقا مدتى نيابت او را در خراسان داشت و بعبارت ديگر وزير خراسان بود . اين ارغونآقا يا امير ارغون چنان كه مىدانيم در عهد اوگتاى قاآن از سال 641 تا سال 654 حاكم ايران از سر حدّ جيحون تا حدود فارس و گرجستان و بلاد روم بود . در سال 654 كه هولاگو در مأموريت خود بايران بطوس رسيد « امير ارغون و خواجه عزّ الدين طاهر كه نايبش بود هلاگو را طوى داد » « 1 » . تقى الدين كاشى دربارهء ارتباط سعيد هروى با دستگاه حكومتى عزّ الدين طاهر فريومدى چنين مىگويد : « در اوايل حال شاعرى كه بنيروى طبع وقّاد صاحب سخن گرديده بود و از لمعان جواهر اشعار در اطراف ماوراء النهر و خراسان اشتهار پيدا كرده ، خواجه عزّ الدين طاهر فريومدى كه در آن زمان از قبل هلاگو خان وزير خراسان بود او را تربيت كلى نمود و در تقديم لطايف رتبتى كه موجب افتخار او گردد ادّخار فرمود . از آن جمله منقولست كه يكبارى سعيد را بواسطهء اشغال ملكى و بازديد حاصل عشر ديوانى بنشابور ارسال داشت و سعيد در آنجا بر يكى از آدمىزادگان آنجا كه در حسن و ملاحت رشك غلمان بود و در خوبى سيرت بر سرآمدهء خوبان جهان ، مفتون شد . . . » بعد از آن مىگويد كه سعيد بعد از فوت خواجه طاهر فريومدى خراسان را ترك گفت . مىدانيم كه خواجه عزّ الدين طاهر تا پايان دورهء هلاگو به خدمت خود در خراسان باقى بود و در سال 663 كه اباقا خان بجاى هلاگو نشست خواجه طاهر را همچنان در وزارت خراسان باقى گذاشت « 2 » و بنابراين سعيد مدتها در خدمت اولين مربّى خود گذرانيده و بعد از آن از خراسان متوجه عراق شده در اصفهان سكونت گزيد و همانجا
--> ( 1 ) - حبيب السير چاپ تهران ج 3 ، 1333 شمسى ص 95 ( 2 ) - مجمل فصيحى حوادث سال 663