علاوه بر اين دنبال‌گيرى كار سنائى و عطّار طبعا بايجاد منظومهايى نو بر روش آنان منجر مىشد همچنان‌كه پيروى از نظامى باعث پيدايى مثنويهايى بتقليد از مخزن الاسرار گرديد كه مشحونست بانواع تحقيقات و مواعظ و حكم . بهرحال اشتغال شاعران اين دوره بنظم مثنويهايى در مسائل عرفانى و تربيتى بسيار بوده و عدد اين گونه منظومها درين عهد قابل توجّه است . بزرگترين شاعرى كه بسرودن يك منظومهء مفصل و جامع عرفانى درين عهد توجه كرد جلال الدّين محمد بلخى معروف به ملّاى روم ( م 672 ) است كه از متفكّران بزرگ جهان و مقتداى متصوّفه و اهل تحقيق و مجاهدت است . وى در طرح مباحث عرفانى و ايراد تمثيلات و استنتاج از بحثهاى خود و بيان معانى دشوار عرفانى و حكمى كه غالبا نتايج اجتماعى و اخلاقى سودمند نيز دارد ، به زبان ساده داراى قدرت كم‌نظيرى بود . مثنوى او در شش دفتر و ديوان غزلها و قصايد و رباعيهاى وى همه از عالىترين نمونهاى شعر عرفانى فارسى و منشاء تقليد و ايجاد آثار فراوان عرفانى در قرون بعد گرديده است . پسر مولانا يعنى بهاء الدّين معروف به « سلطان ولد » متوفى بسال 712 هجرى نيز علاوه بر مثنوى ولدنامه در شرح مقامات جدّ و پدرش ، و غزلها و قصايد و رباعيات عرفانى اثر معروفى بنام رباب‌نامه دارد كه مانند پدر خود كه در آثار خويش گاه ابيات تركى مىآورد او نيز در آن ابيات متعدّد تركى آورده است ، و در همهء اين آثار تأثير افكار و اسلوب بيان مولوى آشكارا ، ولى نه بدان قوت ، ديده مىشود . دنبال كار عطّار و مولوى در قرن هفتم و هشتم بوسيلهء عدهء زيادى از شاعران كه بعضى از آنان تحت تأثير مخزن الاسرار نظامى نيز قرار داشتند ، گرفته شد و ازين راه آثار معتبرى بوجود آمد مانند : عشّاق‌نامهء عراقى در بيان مراتب عشق و حالات عاشقان ؛ زاد المسافرين و كنز الرموز از امير حسينى شاعر مشهور پايان قرن هفتم و آغاز قرن هشتم ؛ گلشن راز از شيخ محمود شبسترى ؛ جام جم از اوحدى مراغى كه علاوه بر مباحث تعليمى تصوّف حاوى بسيارى از اندرزهاى اخلاقى و انتقادهاى اجتماعى است ؛ مطلع