قهرمانى ملّى نيز نمىتوانست شيوعى داشته باشد . بالعكس مقارن آغاز قرن هفتم نظم منظومه‌هاى تاريخى ميان ايرانيان شروع برواج كرد و چنان كه از اطلاعات موجود برمىآيد قديمترين حماسه‌هاى تاريخى ( غير از اسكندرنامها ) در آن ايّام ساخته شد « 1 » . از جملهء اين تاريخهاى منظوم با اين « حماسه‌هاى تاريخى » يكى منظومه‌يى بود دربارهء پادشاهان شنسبانى غور كه در جلد مقدم ازين كتاب دربارهء آنان سخن گفته‌ايم « 2 » . گويندهء آن منظومه نويسنده و شاعرى بود از زمرهء صدور و اشراف غور بنام فخر الدّين مبارك شاه بن حسين مرورودى غورى معاصر سلطان علاء الدّين حسين غورى ( م 556 ) و پسرش سيف الدّين محمّد ( م 558 ) ؛ و غياث الدين محمد ( م 599 ) و شهاب الدّين محمد ( م 602 ) ، كه در فيروز كوه پايتخت اصلى غوريان بسر مىبرد و از مقامات معنوى و دنيوى هر دو برخوردار بود « 3 » . از ابياتى كه ازين منظومه باقى مانده « 4 » معلوم مىشود كه ببحر متقارب ساخته شده و بنابراين شاعر در كار خود از استاد طوس پيروى كرده بود . او را با فخر مدبر اشتباه كرده‌اند كه كتاب معروفى دارد بنام آداب الحرب و الشجاعه و بموقع دربارهء آن سخن خواهيم گفت .

--> ( 1 ) - در اواسط قرن ششم يا نيمهء دوم آن قرن منظومه‌يى بوسيلهء مؤيد الدين نسفى بنام « پهلوان‌نامه » ساخته شده بود كه مثنوييى بود ظاهرا ببحر متقارب ولى نميدانيم موضوع آن چه بود ؛ آيا مؤيد نسفى كه از مداحان آل افراسياب بوده اين پهلوان‌نامه را در ذكر « پهلوانيهاى » آن تركان قراخانى و برافگنندگان خاندان جليل سامانى ساخت و يا دربارهء پهلوانان ملى ما ؟ بهرحال دربارهء مؤيد نسفى و منظومهء او رجوع شود به : لباب الالباب چاپ ليدن ج 2 ص 359 و مجمع الفصحا ج 1 ص 509 و تاريخ ادبيات در ايران ج 2 چاپ اول ص 867 . ( 2 ) - تاريخ ادبيات در ايران . ج 2 . چاپ اول 1336 شمسى ص 50 ببعد ( 3 ) - لباب الالباب ج 1 ص 125 ؛ روضات الجنات فى اوصاف مدينة هرات چاپ دانشگاه تهران ج 1 ص 355 - 357 ( 4 ) - ايضا روضات الجنات ج 1 ص 356 - 357