ذبيح الله صفا
289
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
رضى الدين استرابادى ( نجم الائمه رضى الدين محمد بن حسن متوفى بسال 687 ) از مشاهير علماى شيعه است كه بيشتر در نجف اشرف ساكن بود . شرح رضى بر كافيه بدرجهيى از اهميت است كه سيوطى دربارهء آن گفت مانند آن شرحى بر كافيه نوشته نشده و حتى مانند آن كتابى در نحو ننوشتهاند . رضى الدين شرح خود را در سال 683 در نجف تمام كرد و بعدها مير سيد شريف جرجانى ( م 816 ) حاشيهيى بر آن نگاشت . سيد ركن الدين حسن بن محمد استرابادى ( م 717 ) سه شرح بر كافيه نوشت : شرح بزرگى بنام « البسيط » و شرحى متوسط موسوم به « الوافية » و شرحى كوچك . بر شرح متوسط كافيه به علت متداول بودن آن در مدارس مير سيد شريف جرجانى حاشيهيى نوشت كه بوسيلهء پسرش محمد تكميل شد ليكن دو شرح ديگرش متروك ماند « 1 » . سيد ركن الدين از شاگردان خواجه نصير الدين طوسى و در علوم حكمى و ادبى سرآمد بود و در حيات خواجه با اجازت او تدريس حكمت مىكرد و بعد از فوت استاد از بغداد بموصل رفت و تا آخر عمر همانجا مىزيست . وى علاوه بر اثرهاى مذكور آثار ديگرى دارد مانند شرح شمسيه در منطق ، شرح مطالع ، اصول دين ، شرح مختصر ابن حاجب ، شرح كتاب حاوى ( در فروع از نجم الدين عبد الغفار قزوينى متوفى بسال 665 ) ، حاشيه بر تجريد العقائد خواجه نصير و جز آن « 2 » . نظام اعرج كه پيش ازين نامش را ديدهايم در ميان تأليفات مختلف خود شرحى بر شافيه دارد معروف به شرح نظام كه از كتب بسيار معروف درسى است . عز الدين زنجانى ( ابو الفضائل ابراهيم بن عبد الوهاب بن عماد الدين بن ابراهيم زنجانى كه بعد از سال 655 وفات يافت ) از كبار علماى ادب در قرن هفتم چند كتاب در علوم ادبى دارد . از آن جمله است كتاب الهادى كه از كتب متوسط در تصريف بود و عز الدين شرحى بر آن در دو مجلد بنام « كافى » نوشت و علاوه برين كتابى بنام تصحيح
--> ( 1 ) - دربارهء شروح متعدد كافيه رجوع شود به كشف الظنون ستونهاى 1370 - 1376 ( 2 ) - فهرست كتابخانهء مدرسهء عالى سپهسالار ج 2 ص 363 - 364 .