ذبيح الله صفا

276

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

از شرحهاى ديگر قانون « التحفة السعدية » است تأليف علامه قطب الدين شيرازى كه چند بار بنام او اشاره كرده‌ايم . وى مدتى از عمر گرانمايهء خويش را صرف اين كار كرد و كتاب را از سال 682 آغاز نمود و اندكى پيش از مرگ خود بسال 710 پايان داد . علامه در ديباچهء شرح قانون مىگويد كه از كودكى باز بطب توجّه داشت و آن را از پدر خود ضياء الدين مسعود بن مصلح كازرونى كه از پزشكان نامور عهد خويش بود فرا - گرفت و در چهارده سالگى بعد از فوت پدر در سال 648 منصب پزشك و كحّال بيمارستان مظفّرى شيراز يافت و ده سال تا 658 در آن بيمارستان كار مىكرد و بعد از آن كليّات قانون را نزد عم خود كمال الدين ابو الخير بن مصلح كازرونى و حكيم شمس الدين محمّد بن احمد كيشى و شرف الدين زكى بوشكانى كه از معلمان معروف طب بودند ، آموخت و بعضى از شرحهاى مقدم بر خود را كه همه را نارسا يافته بود مطالعه كرد و چون به خدمت خواجه نصير رسيد پاره‌يى از دشواريها را نزد او رفع كرد و بعد از آن با ملاقات پزشكان خراسان و عراق و بغداد و روم مشكلات ديگر خود را حل نمود و سپس در مصر شروح جديدى را از قانون خاصه شرح قرشى را مطالعه كرد و بدين طريق غالب مشكلات قانون بر وى آسان گشت و آنگاه بشرح آن و جواب دادن بخرده‌گيريهاى گذشتگان بر قانون مبادرت نمود . بنابرين همچنانكه علامه خود گفته است نبايد پنداشت كه كار شرح قانون را ديگران كرده و چيزى براى او نگذاشته‌اند بلكه او پراگنده‌هاى قانون را فراهم آورد و دشواريهاى آن را حلّ كرد و بايرادات پاسخ گفت و از مطالعات همهء شارحان پيش از خود و همهء استادانى كه دربارهء اين كتاب نظرهايى داشته و يا در حواشى نسخه‌هاى آن يادداشتهايى نموده بودند استفاده كرده و همچنين خلاصه‌يى از بهترين كتابها و رساله‌هاى پيشينيان را كه در باب هر فصلى از فصول طب وجود داشت بجاى خود آورد خاصه از جالينوس و رازى و ابن طيب و ابن ابى صادق و ابو سهل مسيحى . علامه قطب الدين اين كتاب خود را بنام سعد الدين ساوجى ( م 711 ) وزير غازان خان و همكار رشيد الدين فضل اللّه « التحفة السعدية » ناميد « 1 » . كاملترين نسخهء اين كتاب عظيم در كتابخانهء مدرسهء

--> ( 1 ) - رجوع شود به فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه ، ج 4 ص 726 - 730