ذبيح الله صفا

268

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

اين كتاب كتب ديگرى را هم از وى مىشناخته‌اند مانند « كتاب فى معرفة كمية تمييز الاجرام المختلطة » و كتاب اصول الهندسة كه بيشتر آنها را ثابت بن قرة به عربى درآورده بود . كتاب مثلثات كروى منالاوس از جملهء كتب متوسط تعليمى بوده است و ترجمهء آن يك بار بدست ابو عبد اللّه محمد بن عيسى الماهانى رياضىدان بزرگ ايران در قرن سوم هجرى و بار ديگر بدست ابو الفضل احمد بن ابى سعد الهروى صورت گرفت و چند بار اصلاح شد ليكن چنان كه خواجهء طوسى مىگويد اين اصلاحات بعضى ناتمام و بعضى نادرست و متن كتاب با چنان صعوبتى همراه بود كه حتى استاد بزرگ ما را در ايضاح بعضى از مسائل حيران گذاشت تا سرانجام خواجه باصلاح رياضىدان بزرگ و نام‌آور آخر قرن چهارم هجرى امير ابو نصر منصور بن عراق دست يافت و اشكالات او از روى آن بر طرف گرديد و توانست كتاب منالاوس را با توضيحات و رفع ابهامات تحرير كند . 18 - از جملهء بزرگترين دانشمندانى كه در دورهء رونق مدارس اسكندريه ظهور كردند يكى رياضىدان و منجم مشهور قرن دوم ميلادى بطليموس كلوديوس ( القلوذى ) « 1 » است كه اسم او را بطلميوس هم مىنويسند . اهميت تأليفات و كثرت مطالعات او بر كسى پوشيده نيست و او است كه تمام ادوار بعد از خود را تا اوايل دورهء رنسانس تحت سيطرهء نظرهاى رياضى و نجومى داشت . غالب تأليفات متعدد او را مسلمين مىشناخته‌اند و از ميان آنها مهمتر و معروفتر از همه المجسطى است در سيزده مقاله شامل اطلاعات وسيع راجع بنجوم و هيئت و حاوى نظريهء معروف آن استاد در باب اجرام سماوى و كيفيت ترتيب و نظم آنها و حل مثلثات قائم الزاويه و كروى و امثال اين مسائل . ترجمهء اسم اصلى اين كتاب بفرانسوى la Composition mathematique است و بعدها آن را از باب اهميت و تأثير فراوانش مگيسته « 2 » يعنى « كبير » خواندند و اين اسم

--> ( 1 ) - Ptolemaios Klaudios d'Alexandreia ( 2 ) - Megiste