خانقاهها هنگامى كه مغولان بايران مىتاختند خانقاههاى ايران بىشمار بود و تقريبا در هر شهر و ناحيه‌يى يك يا چند از آنها ديده مىشد . تقريبا در همه كتبى كه دربارهء صوفيان اين عهد خواه در ايران و خواه در هند و روم نوشته شده بنام خانقاههايى كه خاص فرقه‌هاى متعدد صوفيه و يا منحصرا خاص شيوخى بوده است بازمىخوريم . غالب اينها را رجال و معاريف عهد مىساختند و بر درويشان وقف مىكردند . رحّالهء معروف « ابن بطوطه » ( 703 - 779 هجرى ) ازين خانقاهها و زاويه‌ها در ايران بسيار ديده و از آنها ضمن ذكر بسيارى از بلاد ايران از حدود خوزستان تا بلاد خوارزم اسم برده است « 1 » . اين خانقاهها گاه باسم زاويه و گاه باسم مدرسه « 2 » و گاه باسم رباط خوانده مىشد . اميران و وزيران زمان و بعضى از ايلخانان همچنانكه مدارس مهمّى درين عهد تأسيس كردند بايجاد خانقاههايى نيز همّت گماشتند . از جملهء اين خانقاهها يكى آنست كه غازان خان در تبريز ترتيب داد و ديگر آنكه اولجايتو در سلطانيه بنا كرد و اين خان را در همدان نيز خانقاهى بود « 3 » و همچنين وزير آن دو خان يعنى رشيد الدين فضل اللّه در سلطانيه و پسرش غياث الدين در سرخاب تبريز خانقاهى ساختند « 4 » . خانقاهها چنان كه از مطالعه در احوال صوفيان به خوبى مىتوان دريافت ، به چند قسمت تقسيم مىشد كه قسمت بزرگترى از آن تالارى وسيع بود خاص اعمالى از قبيل ذكر جمعى و يا سماع و يا گرد آمدن براى طعام و يا نشستن شيخ با اصحاب خود در آنجا ، و اين قسمت

--> ( 1 ) - رحلهء ابن بطوطه چاپ مصر صفحات 120 ، 121 ، 125 ، 126 ، 136 ، 252 و غيره از ج 1 . ( 2 ) - ايضا رحلهء ابن بطوطه ج 1 ص 121 . ( 3 ) - تاريخ وصاف ص 386 و حبيب السير ج 3 ص 108 . ( 4 ) - مجلهء مهر سال سوم شمارهء اول . - صفوة الصفا ، ابن بزاز ص 119 و 303 و 187 و 291 .