مرتضى راوندى

470

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

نقش سياسى و اجتماعى روزنامه قانون روزنامهء قانون از سال 1307 تحت‌نظر ميرزا ملكم خان و عده‌يى از آزاديخواهان ، در لندن بطور ماهانه منتشر مىشد . محل چاپ آن دفترخانه كمپانى انطباعات شرقى در كوچهء لمبارد ، نمره 38 در لندن بود ، و به‌طور محرمانه در تهران و تبريز توزيع و به دست علاقمندان مىرسيد . در شماره‌هاى مختلف اين روزنامه ، از قانون ، مجلس شوراى ملى ، حكومت دسته‌جمعى ، دفع ظلم و رفتارهاى ظالمانه وزرا و عمال دولت و حكام و جز اينها بحث و گفتگو شده است . در بعضى از شماره‌ها نيز سخن از تشويق مردم به سرنگون كردن حكومت مطلقه و خارج شدن از قيد عبوديت اقليت فرمانروا ، به ميان آمده است . نگرانى دولت پس از آنكه ناصر الدينشاه از مطالب و مندرجات اين روزنامه آگهى يافت ورود آن را به ايران قدغن كرد . ولى آزاديخواهان شماره‌هاى آن را به هر ترتيبى بود بدست مىآوردند و در مجامع مخفى مىخواندند و به دوستان و همفكران خود مىدادند . عبد الحسين نوايى ، در مجله يادگار مىنويسد : « وقتى به ناصر الدينشاه خبر دادند كه مجمعى از آزاديخواهان تشكيل شده و روزنامهء قانون از اينجا به اطراف منتشر مىشود ، بلافاصله انجمن را محاصره و غارت كردند و افرادش را كه بالغ بر 12 نفر مىشدند اسير نمودند و در خانهء كامران ميرزاى نايب السلطنه حبس كردند . يكى از آنها به‌نام حاج سياح محلاتى ، خود را از بالاخانه پرت كرد و پايش شكست . » نويسنده در جاى ديگر مىنويسد : « ملكم ، در نوشتن روزنامه آلت و واسطه‌يى بيش نبود ، بلكه انگليسيها چون با امين السلطان ، صدر اعظم ناصر الدينشاه ، كه شديدا به سياست تزار روس تمايل نشان مىداد ، ميانهء خوبى نداشتند ، مىخواستند به دست ملكم و با روزنامه قانون از شاه و دربار انتقام بگيرند . كسانى كه با روزنامه قانون ، و مقالات و نظريات ملكم ، و تلاشهاى سياسى او در ايران و خارج از ايران آشنا هستند ، به خوبى مىدانند كه اين روزنامه در بيدارى مردم و مخصوصا در آگاه ساختن بورژوازى و مردم باسواد و شهرنشين ، با تحولات و انقلابات اجتماعى و اقتصادى اروپا ، نقش اساسى داشته و مردم در سايهء اين تبليغات و تلاشهاى ديگر مجاهدين و آزاديخواهان ، متوجه شدند كه تنها راه نجات از حكومت فردى ، تحصيل قانون اساسى ، و شركت مستقيم در انتخابات آزاد است . و اين مطلوب عالى و گرانقدر