بسيار گرم يا بسيار سرد نباشد ، 13 . خون را يك مرتبه نگيرد بلكه كم‌كم بگيرد تا ضعف شديد يا غش عارض نشود ، 14 . كمتر از 14 سال را فصد نكند . . . » « 1 » در صفحات بعد به تفصيل از راه و رسم رگ زدن و طرز استفاده از نيشتر بحث مىكند . و در مورد حجامت تأكيد مىكند كه : « اول موضع را چرب كند و شاخ حجامت بگذارد و آرام‌آرام بمكد و خرده‌خرده شديدتر بمكد و تيغ نزند تا عضو خوب قرمز شود . . . بعد از حجامت ، غذاى شور نخورد . پيش از حجامت و بعد از آن از خوردن تخم مرغ اجتناب كند و حركت و غضب و جماع ، در آن روز نكند » « 2 » نويسنده « زالو » را نيز بسيار مفيد مىداند و معتقد است در بعضى موارد انداختن زالو بر حجامت رجحان دارد . دندان‌پزشكى در عهد قاجاريه جالب‌ترين قسمت اين كتاب ، تعاليمى است كه مؤلف راجع به كشيدن دندان مىدهد : « . . . پيش از انداختن كلبتين به بيمار بگويد كه قدرى موم بر روى آن دندان بچسباند كه اشتباها دندان ديگرى را نكند . . . سر عليل را ميان دو پاى خود گرفته دندان را بكند و اگر دندان سخت باشد ، با چاقوى نازكى لثه را از استخوان جدا كند و كلبتين را تا مىتواند به بن دندان اندازد . . . سعى كند صدمه به ساير دندانها نزند و لب و زبان در ميان كلبتين نيفتد . . . » « 3 » نگاهى به اروپاى قرن هيجدهم فراموش نكنيم ، كه مردم اروپا ، حتى در قرن هيجدهم ميلادى از لحاظ زيست‌شناسى و آشنايى با وظائف الاعضا و داروشناسى و علم پزشكى ، فرق زيادى با ملل كهنسال شرق نداشتند . به قول پير روسو : « نگاهى به فهرست دفاتر عطاران و خواصّى كه براى بعضى از مواد و گياهان قايل بودند ، دليل روشنى بر اين معناست » و فرق زيادى با مندرجات فرح‌نامه جمالى كه قبلا از آن ياد كرديم ندارد : « . . . گوگرد طلايى : مرتب‌كنندهء عادت ماهانه بانوان ، معالج كبد ، دواى سرفه ، دافع

--> ( 1 ) . مجمع الرسايل فارسى ، چاپخانهء سعادت كرمان ، ص 172 . ( 2 ) . همان كتاب ، ص 190 . ( 3 ) . همان كتاب ، ص 195 .