حكومت فردى را مستقر ساخته است حمله مىكند . ابن رشد ، عدل را ثمرهء معرفت ، و ظلم را ميوهء جهل مردم مىدانست . به‌نظر او براى حصول جمهوريّت فاضله ، بايد مردم با دانش آشنا شوند ، چون با علم مأنوس گرديدند ، از افراط و تفريط خوددارى مىكنند و در نتيجه نيازى به پزشك و دارو ندارند . . . » « 1 » دفاع ابن رشد از حقوق اجتماعى بانوان از جالبترين نظريات او ، دفاعيست كه از حقوق زنان مىكند و آنان را از جهت قوا و استعداد جسمى و فكرى همانند مردان مىشمارد و مىگويد اگر زنانى در پاره‌يى امور به پاى مرد نمىرسند در كارهاى ديگر نظير امور هنرى و موسيقى بر مردان برترى دارند . ابن رشد ، قرنها پيش از ظهور تمدن جديد ، مىگفت جامعه اسلامى ، هنگامى روى سعادت و نيك‌بختى خواهد ديد كه بالهاى زن را بگشايد و قيودى را كه مانع رشد و تكامل اجتماعى اوست از بين ببرد . ابن رشد آشكارا مىگويد : وضع اجتماعى ما ، به ما اجازه نمىدهد كه به همهء منافعى كه از جانب زنان نصيب ما مىگردد به طور تفصيل بحث كنيم . ظاهرا زن براى دو كار خلق شده ، يكى زادن ، ديگر پروردن . وضع بردگى ، كه ما براى زنان ايجاد كرده‌ايم ، ما را از مواهب بسيارى محروم كرده است و به ابتكار و نيروى عقلى آنان تا حدّ زيادى لطمه زده است ، ازاين‌رو ، در محيط اجتماعى ما ، زنى كه نبوغ و فضيلتى داشته باشد كمتر مىبينيم و همين امر موجب بدبختى زنان و انحطاط فرهنگ و مدنيّت ما شده است . ارنست رنان « 2 » دانشمند فرانسوى ، او را متفكرى آزادانديش مىداند كه مطلقا پاىبند ظاهر كلمات نيست و در مورد قرآن بيشتر به معناى باطنى احكام و تعاليم قرآن توجه دارد و معتقد است با مردم نادان نبايد از معانى باطنى قرآن سخن گفت . از آنچه گذشت به اين نتيجه مىرسيم كه ابن رشد يكى از نيرومندترين متفكران جهان اسلامى و از حيث عمق انديشه و وسعت نظر و آزادانديشى سرآمد همگان است ؛ و به خاطر گرايش زيادى كه به عقل دارد بايد او را فيلسوفى عقل‌گراى و « راسيوناليست » شمرد . وى كوشيد به عمق انديشه‌هاى ارسطو و افلاطون دست يابد و از آميختن انديشه‌هاى آن‌دو ، خوددارى كند . به عقيدهء « لئون گوتيه » ابن رشد فيلسوفى عقل‌گراى با نظرى وسيع بود . او براى مردم برحسب درجهء فهم و نيروى تشخيصى كه دارند نوعى

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 703 . ( 2 ) . E . Renan