بود كه فن كشتيرانى و نقشه‌نگارى را كه با اين گونه دريانوردى ارتباط داشت توسعه دادند ، همچنين اسطرلاب را براى كشتيرانى تكميل كردند . جغرافيا در ميان مسلمانان نيز پيوند نزديكى با علم نجوم داشت . رصدخانه‌ها به اندازه‌گيريهاى جغرافيايى مىپرداختند كه از جملهء آنها تعيين طول قوس يك درجه و محاسبه طول و عرض بلد بود . . . در قرن سوم . . . از بركت پيدا شدن دستگاه بريد ( چاپار ) و نيازمندى به شناختن راههاى ارتباطى استانهاى مختلف با يكديگر ، يك رشته تأليفات به‌نام المسالك و الممالك ( راهها و كشورها ) پيدا شد كه نويسندگان آنها كسانى چون كندى ، احمد سرخى و ابن خرداد به بودند . در قرن بعد كسان ديگرى همچون ابو زيد بلخى و اصطخرى و ابن حوقل ، آثارى مشابه ، به‌همان نام انتشار دادند . كشتيرانى در اقيانوس هند و كشف خاور دور قرنهاى سوم و چهارم ، همچنين ، زمان طلوع كشتيرانى در اقيانوس هند توسط ناخدايان مسلمان و اكتشاف خاور بوده است . نخستين توصيف چين ، درواقع از همان زمان است كه سليمان تاجر ، گزارش سفر دريايى خود را به آن سرزمين نوشت . در قرن چهارم تأليف دايرة المعارف بزرگ ابن رسته ، سفرنامه ابن فضلان و صورة الاقاليم ابو زيد و احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم مقدسى و حدود العالم ( كه مؤلف آن معلوم نيست ) به بسط اطلاعات جغرافيايى مسلمانان كمك شايان كرد . در قرون بعد مروج الذهب مسعودى و سفرنامه ناصر خسرو و سياحتنامهء ابن جبيير و معجم البلدان ياقوت حموى ، اطلاعات گوناگونى در زمينهء اوضاع طبيعى و جغرافيايى ممالك اسلامى در اختيار مردم گذاشت . نظريات ياقوت براى آنكه خوانندگان به حدود اطلاعات و طرز جهان‌بينى محققان اسلامى واقف گردند ، جمله‌يى چند از تحقيقات آنان را نقل مىكنيم . ياقوت در مقدمهء معجم البلدان چنين مىنويسد : « سپاس خداى را كه زمين را گسترد و كوهها را چون ميخها آفريد و از اين راه برآمدگيها و فرورفتگيها و بيابانها و كشورها را پراكند و در اين ميان نهرها و سيلابها و رودها ، روان ساخت و به بندگانش آموخت كه براى خود خانه بنا كنند . . . پس بناها برافراشتند و شهرها آبادان كردند و در دل سنگهاى كوهها ، خانه‌ها تراشيدند و چاهها و آب‌انبارها ساختند . . . سپس مىنويسد : « اين كتابى است در نامهاى شهرها و كوهها و رودها و جلگه‌ها و دهكده‌ها و محله‌ها و