بيطار و مفاتيح العلوم خوارزمى و كتب طبى بيشمار عربى و فارسى به سهولت مىتوان پيدا كرد مانند اسطخدّوس و عنبر پاريس و غيره و غيره ، اسامى گياههاى طبّى در فارسى و پهلوى ، كاشف از اين است كه طب در ايران قبل از اسلام هم وسعتى داشته و با وجود ترجمه‌هايى از كتب يونانى ، لغات ايرانى هم در طب زياد معمول بوده است . . . » « 1 » در فرخنامهء جمالى مربوط به اواسط قرن ششم هجرى از بعضى بيماريها و داروى آنها ياد شده است ، با اينكه اكثر تعليمات طبى مندرج در اين كتاب ، فاقد ارزش علمى است ، براى تفريح خاطر خوانندگان و آشنايى با انديشه‌هاى خرافى آن دوره به ذكر چند مورد اكتفا مىكنيم : نفوذ خرافات در علم طب 1 . « . . . اگر موى سر مردم را بسوزانند و خاكسترش به گلاب تر كنند و بر سر زنى نهند كه دشوار زايد در ساعت فارغ شود . » « 2 » 2 . « اگر استخوان مرده را بسوزانند و بسايند و در بواسير كنند ظاهر و باطن نيست گرداند و منفعت كند ، و ليكن پنهان در وى بايد دميد . » « 3 » 3 . « اگر منى مرد بستاند و با سپيده خايه بياميزد و در ميان جوى آب پنهان كند يا در ميان درخت بيد نهد شهوت بسته مىشود . . . » « 4 » 4 . « اگر كسى بول مرد بازخورد هرگز جادوى بر وى كار نكند . » « 5 » 5 . « اگر خواهند كه بدانند كودك در شكم مادر ، نر است يا ماده ، زن را بايد فرمود كه شير را در آب بدوشد ، اگر بر سر آب آيد كودك ماده است و اگر زير آب رود دليل نرينه است . » 6 6 . « اگر قضيب گرگ خرد كنند و به گاه مجامعت لختى به آب دهان تر كرده به قضيت درمالند ، با هركه مجامعت كند ، هرگز از وى نشكيبد . » 7 . « اگر خايهء گوساله خشك كنند و بكوبند و بخورند بر جماع كردن بيافزايد . » 8 . « مغز سر هفت گنجشك با شكر بياميزد و بخورد آب پشت بيافزايد و اگر بر قضيب مالند سخت شود و هم‌چنين مجامعت را قوت دهد . » 9 . « انار شيرين به گرمى ميل دارد ، لطيف بود ، سرفه ببرد و سينه را سود دارد و جگر را قوى كند ، لكن آب پشت بكاهد و شهوت بنشاند ، اما دماغ تر كند و بعضى

--> ( 1 ) . مجلهء يادگار ، سال پنجم ، شماره 6 و 7 ، توجه ايرانيان به طب ، نوشتهء تقىزاده ، ص 17 . ( 2 ) تا ( 5 ) . فرخنامه جمالى ، به اهتمام ايرج افشار ، صفحات 12 ، 15 ، 18 ، 26 ، 103 ، 125 ، 151 ، 169 ، 163 ، 158 .