مرتضى راوندى

292

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

متأسفانه او نيز از جملهء كسانى است كه اين عقيدهء غلط را رواج داد كه هوا مستقيما وارد قلب مىشود و ما بين قلب و ريه ارتباط مستقيمى وجود دارد . » « 1 » اين بود مختصرى از سير تكاملى طب در يونان باستان ، اكنون ؛ سير دانش طب را در جهان اسلامى مورد بررسى قرار مىدهيم . سير دانش پزشكى و سازمانهاى وابسته ، در ايران و جهان اسلامى حكيم ابو منصور موفق بن على الهروى در كتاب « الابنيه عن حقايق الادويه » ، كه در حدود سال 447 نوشته شده است ، به خوبى نشان مىدهد كه پزشكان عهد باستان و دوران قرون وسطا براى اغذيه و ادويه مفرده خواص و نتايجى قايل بودند و براى اشخاص و داروها و اغذيهء مختلف ، چهار طبع و چهار خاصيت ذكر مىكردند . در مقدمه كتاب سابق الذكر مىخوانيم : « چنين گفت حكيم ابو منصور موفق بن على الهروى مرا ، كه كتابهاى حكيمان پيشين و عالمان و طبيبان مجرّب همه بجستم و هرچ گفته بودند به تأمل نگه كردم اندر ادويه و اغذيه مفرد و غيرش نيز ، و كردار هر دارويى . . . و منفعتها و مضرّتهاشان و طبعهاى ايشان اندر چهار درجه . . . » سپس مىنويسد : « . . . حكيمان روم همى گويند كه بعضى دارو يا غذا ، گرم است اندر درجهء اول و خشك است اندر درجهء دوم و اندرين ، ايشان به غلط افتاده‌اند و حكيمان هند بر صوابند و من راه حكيمان هند گرفته‌ام از آن جهت كه دارو آنجا بيشتر است و عقاقير آنجا تيزتر و خوشتر . . . » « 2 » شماره پزشكان و وضع بيمارستانها « احمد بن محمد الطّائى كه در آغاز خلافت معتضد عهده‌دار خرج و دخل مملكت بود ، در صورت تفصيلى مخارج مملكت مبلغ قابل ملاحظه‌يى را كه براى اطباى بزرگ و شاگردان ملازم آنان ( پزشكياران ) و همچنين تهيه دارو اختصاص داده ذكر مىكند . ( الوزراء ص 24 ) . در اوايل قرن چهارم ، چند بيمارستان در بغداد احداث شد كه مهمترين آنها عبارتست

--> ( 1 ) . تاريخ علوم ، پيشين ، ص 90 و 113 . ( 2 ) . نگاه كنيد به كتاب الابنيه هروى ، به تصحيح بهمنيار و كوشش اردكانى ، از ص 1 به بعد .