علاقهء مخصوص ايرانيان به جدول‌بندى ، علم را به « عربى » و « غيرعربى » تقسيم كرد و علم غيرعربى را به علوم طبيعى و رياضى تقسيم نمود و در زمرهء علوم رياضى به بحث و فحص دربارهء هندسه و حساب و اصول جبر و جراثقال با فصلى دربارهء تعادل مايعات پرداخت . هم‌عصر با اين كتاب ، كتاب ديگرى منتسب به يك جمعيت سرى معروف به « اخوان الصفا » منتشر شد . اين جمعيت در حدود پنجاه كتاب علمى درباره موضوعات مختلف رياضى و نجوم و شيمى منتشر ساخته و نيز به مطالعهء پديده‌هاى طبيعى مانند جزر و مد و زلزله و خسوف و كسوف پرداخته و به مسائلى از نوع « چرا صداهايى كه يك زمان در هوا يا آب منتشر مىشوند با يكديگر مختلط و مشتبه نمىگردند ؟ » توجه داشته است . تصور مىرود ، كه اكثر اعضاى جمعيت اخوان الصفا ايرانى بوده‌اند . « . . . ابو ريحان بيرونى . . . در موضوعهاى گوناگون به مطالعه و تحقيق پرداخت ، طولها و عرضهاى جغرافيايى را به‌دقت اندازه گرفت و دربارهء اينكه زمين حول محور خود دوران مىكند يا نمىكند بحث كرد . وزن مخصوص صحيح 18 سنگ گرانبها را به‌دست آورد و طرز كار چشمه‌هاى طبيعى و چاههاى آبفشان « آرتزين » را توضيح نمود و حتى به بحث درباره وضع درهء سند پيش از تاريخ و در مورد عجايب خلقت آدميان مطالعاتى كرد . » « 1 » منابع طبّى در عالم اسلام حنين بن اسحق مىنويسد ، جالينوس در كتابى كه به‌عنوان « فى الصناعة الطبيّه » در صناعت پزشكى به رشته تحرير درآورده ، مطالب مختصر و مفيدى در پيرامون علم طب بيان كرده است ، كه نه‌تنها به‌حال دانشجويان ، بلكه براى دانش‌آموختگان اين رشته سودمند است . نوآموزان جزءجزء مسائل طبى را در اين كتاب مطالعه مىكنند و شرح و تفصيل مطالب را در كتابهاى مشروح‌تر مورد بررسى قرار مىدهند ، در كتاب نبض ، دانشجويان به اقسام نبض پىمىبرند و به سببهاى تغيير نبض اعمّ از سببهاى طبيعى و غيرطبيعى آشنا مىشوند . اين كتاب به زبان سريانى و عربى ترجمه شده است . جالينوس در كتابى كه خطاب به اغلوقن نوشته ، نخست از مشخصات بيماريها سخن گفته ، دلايل تبها و مداواى آنها را توصيف كرده و تبهاى خالى از عوارض ، و تبهايى كه همراه با عوارض غريبه‌اند بيان كرده است . به‌نظر جالينوس ، پزشك قبل از شناختن

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 453 .