در خيابانها مىگردانيدند . . . محقق مجارستانى غولد در مورد معتزله مىنويسد : « درست است كه انديشهء ايشان خردگرا ، پرخروش و نيرومند بود ، ليكن ما نمىتوانيم از كسانى كه روش و مذهبشان مآلا مايهء پخش و گسترش چنان تعصّبات بوده است همچون مردان آزاديخواه و نرمش‌جو ياد كرده نامشان را بلندآوازه گردانيم . » مخالفت با علم كلام سنت‌گرايان با علم كلام و هر نوع بحث و استدلالى ، مخالف بودند . شعار كهنه‌پرستان آن روزگار چنين بود : از علم كلام به هر شكلش ، همچنان بگريز كه از شير ! احساسات ايشان را يك حديث يا گفتار كينه‌توزانهء منسوب به امام شافعى آشكار مىسازد كه : « به‌نظر من بايد مردان علم كلام را با تازيانه و كفش زد به دور انجمنها و قبيله‌ها گردانيد و جار كشيد كه اين است كيفر كسانى كه دانشهاى قرآن و سنّت را كنار نهاده به علم كلام مىپردازند ( چنان كه در « العقيده الحموية الكبرى » از ابن تيميه ، در مجموعهء الرسايل الكبرى 1 : 468 در پايان آمده است . ) مؤمن پاك‌دين نبايد در برابر « خرد » سر فرود آورد ، براى شناخت مسائل مذهبى نيازى به خرد نيست اينها در قرآن و سنّت آمده است ، ميان علم كلام و فلسفهء ارسطو فرق نيست ، هردو به انحراف و زندقت مىانجامد . شخصيّت فرهنگى و شيوهء تفكر غزالى مجتبى مينوى دربارهء مقام و شخصيّت غزالى مىنويسد : غزالى طوسى در پرتو تحصيل علم از پست‌ترين مقام به عاليترين درجات علمى رسيده بود ، و در سايهء حسن ذوق و حسن انتخاب و انديشهء بلند ، دستگاهى در دين اسلام تأسيس كرده بود كه بعد از پيغمبر اسلام ، از براى كسى ديگر توفيق چنان ابتكارى حاصل نشد . نزديك به هشتصد و شصت سال از وفات او مىگذرد و در آن روزگار او را حجة الاسلام لقب دادند و اين نه از آن لقبها بود كه در عصر ما معنى خود را از دست داده و بسيار فراوان شده است ، وقتى كه او را حجّة الاسلام گفتند اين را نيز گفتند ( و اين را يكى از بزرگان علم و اركان دين ، تاج الدين سبكى گفته است ) كه اگر پس از محمد بن عبد اللّه پيغمبرى به دنيا آمدنى بود آن پيغمبر بجز غزالى نمىبود . غزالى در عالم اسلام مقامى خاص دارد هم از لحاظ تصوّف و دين و هم از وسعت