است . از يك طرف « كتاب الزّمرد » را به او نسبت مىدهند كه ردّ قرآن و پيغمبر است و از طرفى ديگر او را مؤلف « كتاب الامامة » مىدانند كه در آن اثبات نص بر امامت حضرت على بن ابى طالب كرده است . براى جويندهء بىنظر ، بسيار دشوار است كه درباره شخصى متفكر ، كه افكار او مبتنى بر عقل و انديشه بوده و بر عقايد فرقه‌هاى مختلف خرده گرفته و آنان را با خود دشمن مىساخته نظرى قاطع و حكمى صريح اظهار كند و بهتر آن است كه تحقيق و تأمل كند . . . » « 1 » اتّهام زندقه « ابن راوندى يكى از كسانى است كه در تاريخ ، به عنوان زنديق از او ياد شده است . كلمه زنديق و زندقه در تاريخ اسلام و ايران بسيار ديده مىشود و همراه با آن خاطره‌هاى تلخ ، و ناگوارى همچون طرد و نابود كردن دانشمندان ، و سوختن كتابهاى علمى و بستن مراكز دانش به ياد مىآيد ، ما نخست درباره اصل اين كلمه و موارد استعمال آن و سپس دربارهء ابن راوندى كه به اين عنوان ملقب و موصوف شده است سخن مىرانيم . برخى از لغت‌نويسان عرب نوشته‌اند زنديق معرّب زن‌دين ( اى دين المرأة ) است . . . بعضى ديگر گفته‌اند معرّب ( زندى ) مىباشد يعنى كسى كه منسوب به « زند » است و زند را برخى كتاب مانى ( ابن اثير ) و برخى ديگر كتاب « مزدك » دانسته‌اند . . . در تاريخ ، به مردان بسيارى برخورد مىكنيم كه متهم به زندقه و الحاد بوده‌اند ، از آن جمله عبد الله بن مقفع ، كه مىنويسند باب برزويهء طبيب را از خود ، بر كليله و دمنه افزود تا خلق را با فكر فلسفى آشنا و عقيدهء مردم را به اسلام سست كند . و عبد الكريم بن ابى العوجاء كه اخبار و احاديثى از خود ساخته و آن را به پيغمبر نسبت داده است ، و بشّار بن برد تخارستانى كه صريحا آتش را شايسته براى پرستش دانسته و ابان بن عبد الحميد لاحقى كه به جاى سبحان الله ( سبحان مانى ) مىگفته و محمد بن زكرياى رازى كه مقام پيغمبرى را انكار كرده است . و ابن راوندى كه سخنان كفرآميز بسيارى دربارهء نبوّت و اعجاز پيمبران گفته است ، پيرو اين مكتبند . ابن نديم در كتاب « الفهرست » از عده‌اى نام برده كه به ظاهر مسلمان ، ولى در باطن زنديق بوده‌اند و در همانجا گويد : برخى گفته‌اند كه برمكيان نيز به جز محمد بن خالد بن برمك از زنادقه بوده‌اند ( الفهرست ، ص 473 ) و كتب و رسالات بسيارى نيز در ردّ گفتار آنان نيز نوشته شده است . قاسم بن ابراهيم ، كتاب « الرّد على الزنديق اللّعين ابن المقفع » را نوشته

--> ( 1 ) . دكتر مهدى محقق ، بيست گفتار در مباحث علمى و فلسفى و كلامى و فرق اسلامى ( منابع تازه‌اى درباره ابن راوندى ) ، ص 213 .