برنخاسته و ستم در حق كسى روا نداشته‌ام بلكه آنچه از من سر زده است خلاف اين بوده ، حتى غالب اوقات از استيفاى بسيارى از حقوق خود نيز گذشته‌ام - در باب خوردن و آشاميدن و اشتغال به ملاهى . . . هيچ‌گاه به طرف افراط متمايل نبوده‌ام و در پوشاك و مركوب و نوكر و كنيز نيز در همين حد رفته‌ام . اما علاقهء من به دانش و حرص و اجتهادى را كه در اندوختن آن داشته‌ام ، آنان كه معاشر من بوده‌اند ، مىدانند و ديده‌اند كه چگونه از ايّام جوانى تاكنون عمر خود را وقف آن كرده‌ام . تا آنجا كه اگر چنين اتفاقى مىافتاد كه كتابى را نخوانده و يا دانشمندى را ملاقات نكرده بودم تا از اين كار فراغت نمىيافتم به امرى ديگر نمىپرداختم و اگر هم در اين مرحله ضررى عظيم در پيش بود تا آن كتاب را نمىخواندم و از آن دانشمند استفاده نمىكردم از پاى نمىنشستم و حوصله و جهد من در طلب دانش تا آن حد بود كه در يك فن بخصوص به خط تعويذ ( يعنى خط مقرمط و ريز ) بيش از بيست هزار ورقه چيز نوشته و 15 سال از عمر خود را شب و روز در تأليف جامع كبير ( همان حاوى ) صرف كرده‌ام و بر اثر همين كار قوهء بيناييم را ضعف دست داده و عضله دستم گرفتار سستى شده و از خواندن و نوشتن محرومم ساخته است . با اين‌حال از طلب بازنمانده‌ام ، پيوسته به يارى اين و آن ، مىخوانم ، و بر دست ايشان مىنويسم . . . » « 1 » ابن نديم در الفهرست در شرح حال رازى از قول يكى از مشايخ رى مىنويسد : « . . . مردى است كريم و نيكوكار ، نسبت به مردم و به فقيران و بيماران به اندازه‌اى مهربان و بارأفت است ، كه مقررى كلانى برايشان برقرار داشته و به پرستارى و عيادت آنان مىرود ؛ و باز گويد ، هيچ‌وقت از كتاب و نسخه‌بردارى ، رازى جدايى نداشت . كمتر وقتى بود كه بر وى درآيم و وى را مشغول باستنساخ يا مسودّه و يا پاكنويسى نبينم . » سپس كتب و رسالات او را در دو صفحه و نيم نام مىبرد . علم دوستى رازى زكرياى رازى فيلسوف و پزشك عاليقدر ايرانى ، عاشق بىقرار دانش بود . چنان كه در سرگذشت او مىنويسند : « از فرط علم دوستى چراغ خود را در چراغدانى بر روى ديوارى مىنهاد و كتاب خود را بر روى آن ديوار تكيه مىداد و به خواندن مىپرداخت تا اگر خواب او را درربايد ، كتاب از دستش بيفتد ، او بيدار شود و به مطالعه خود ادامه دهد . . . » « 2 » به‌نظر رازى كمال مطلوبى كه در پى آن رهسپاريم ، تحصيل لذات جسمانى نيست

--> ( 1 ) . فيلسوف رى ، تأليف دكتر مهدى محقق ، ص 53 و 225 . ( 2 ) . همان كتاب ، ص 6 ( سرگذشت ) .