پيشگفتار با انتشار جلد دهم تاريخ اجتماعى ايران ، كار سنگين و دشوارى را كه در حدود چهل سال پيش ، با علاقهء فراوان ، گردآورى مطالب و تأليف آن را به عهده گرفته بودم ، پايان يافت و تاريخ اجتماعى ايران ، با تحمّل مشكلات و موانع بسيار در ده مجلّد ، از منابع و مآخذ گوناگون جمع‌آورى و منتشر گرديد . در هريك از مجلّدات ، يكى از نمودها و مظاهر زندگى مردم اين سرزمين ، بررسى و تحقيق شده است . در جلد دهم افكار و انديشه‌هاى فلسفى و اجتماعى در ايران مورد مطالعه قرار گرفته است ، بايد توجه داشت كه حكمت و فلسفه كه موضوع مطالعه ما در اين مجلّد است ، به معنى دانش و پرورش عقل و خرد است ، تا در پرتو آن ، بتوان بمعرفت واقعى و كشف حقيقت قضايا دست يافت ، جالب توجه است كه در قرآن كريم ، بيش از ديگر مذاهب ، به تفكر و تعقّل در امور و مسائل زندگى توجه و عنايت شده است ، لفظ حكمت در قرآن و احاديث مكتب تشيّع مكرر آمده است « 1 » . پيروان مكتب تشيع از ديرباز براى عقل و اجتهاد و تشخيص صحيح از سقيم ، مقام و ارزش فراوان قايل بودند در سورهء « زمر » آيهء 9 به مقام والاى علم و دانش اشاره شده است : « قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ . . . » يعنى بگو ، آنان كه اهل علم

--> ( 1 ) . در سورهء بقره آيهء 269 مىفرمايد : يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ : يعنى « خدا فيض حكمت و دانش را به هركس خواهد عطا كند ، و هركس را به حكمت و دانش رساند ، در حق او عنايت و مرحمت بسيار فرموده و اين معنى را جز خردمندان متذكر و آگاه نشوند . »