مرتضى راوندى

78

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

در عهد شاه سلطان حسين و مشكلاتى كه براى اقليتهاى مذهبى در ايران پديد آمده است ، سخن مىگويد ؛ به نظر او : « شاه سلطان حسين در ايّام جوانى تحت تأثير افكار و عقايد مجتهد بزرگ محمّد باقر مجلسى قرار گرفته بود ، اين شخص در احياء تشيّع در اواخر سلسلهء صفويّه بيش از همه فعاليّت كرده بود . پدرش محمّد تقى مجلسى بود ، كه خود نيز از مجتهدين معروف به‌شمار مىرفت و نخستين كسى بود كه كار دشوار جمع‌آورى احاديث شيعه را به عهده گرفت . محمّد تقى كه در سال 1003 ه ( 1594 م ) ديده به جهان گشود ، مرد دانشمند و غير متعصّبى بود و حتى نسبت به صوفيان نظر خوبى داشت ، ولى معلوم نيست كه خود به اين گروه پيوسته باشد . . . فرزند متعصّب او محمّد باقر از رفتار پدرش نسبت به صوفيان اظهار تأسّف كرد . وى كه در سال 1037 ه متولّد شده است ، عقايد و افكار ديگرى داشت و اگرچه مثل پدر در گردآورى احاديث شيعه زحمت مىكشيد ولى بسيار متعصّب بود ؛ وى با سنّىها سخت مخالفت و عداوت مىورزيد و چنان كه گفته‌اند هفتاد هزار نفر از آنها را به آيين تشيّع درآورد . ترديدى نيست كه آثار متعدّد محمّد باقر در اين امر تأثير داشته و ليكن به احتمال قوى ، بسيارى از اين اشخاص در تحت فشار ، دست از آيين خود برداشته‌اند . وى همچنين از صوفيان متنفر بود و علت آن نه‌تنها اين بود كه آنان به حكمت اشراق علاقه داشتند بلكه از آن جهت كه بسيارى از صوفيان معروف ، سنّى بودند . همچنين وى معتقدان به فلسفهء ارسطو و افلاتون را « پيروان يك يونانى بيدين » قلمداد مىكرد . مبارزهء مذهبى كه توسط محمّد باقر آغاز شد ، به‌وسيلهء نوهء او مير محمد حسين ادامه يافت و به صورت زجر و تعقيب كسانى درآمد كه با عقايد آنها موافق نبودند . . . اين سياست به‌جاى آنكه مردم ايران را متّحد كند ( چنان كه در زمان نخستين پادشاهان صفوى چنين پيش‌آمد ) تأثيرى معكوس داشت و موجب خشم و ناراحتى سنّيهاى ايران شد ؛ اين اشخاص اگرچه نسبت به پيروان تشيع در اقليّت بودند و ليكن طبعى جنگجو داشتند . بعد از مرگ محمّد باقر ( روحانى متنفّذ عهد صفوى ) . . . دوستدارانش . . . معتقد بودند كه مرگ چنين شخصيت مقدّسى ، ايران را دچار خطر خواهد كرد ، در صورتىكه منتقدان و واقع‌بينان ، گرفتارى ايران را تا حدّى نتيجهء تعصّب او و اشخاصى نظير او مىدانستند . محمّد باقر نويسنده‌يى پركار بود و بزرگترين اثر او كه به زبان عربى نوشته شده است بحار الانوار نام دارد و شامل تعداد بيشمارى احاديث شيعه است كه بسيارى از محقّقان در صحّت بعضى از آنها ترديد كرده‌اند . . . آثار او هنوز در ايران مورد استفاده است . . . اگرچه شاه امر داده بود كه فرمان او راجع به منع مسكرات اجرا نشود و محمّد باقر در اين مورد