مرتضى راوندى
593
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
تصوير يك زن : « . . . خانم نزهت الدوله قد بلندى دارد . و اين خودش كم چيزى نيست . دماغش گرچه خيلى باريك است ، ولى اين بفهمى نفهمى ميلى به سمت راست دارد ، البتّه نه خيال كنيد كج است ، ابدا اگر كج بود كه فورا مىرفت و با يك عمل جراحى پلاستيك راستش مىكرد ، صدايش خيلى نازك است ، وقتى حرف مىزند هرگز اخم نمىكند و ابروهايش و كنار دهانش ، وقتى مىخندد اصلا تكان نمىخورد ، ماهى پانصد تومان خرج ماساژ را كه نمىشود با يك خندهء گل گشاد به هدر داد . بارى ، موهايش را هفتهاى يك بار رنگ مىكند . الحق بايد گفت بناگوش وسيعى دارد و از آن بهتر گوشهاى بسيار كوچك و ظريفى . اما حيف كه ناچار است يكى از اين گوشهاى ظريف را فداى پيچوتاب موهاى خود بكند . فر موهايش ، از مسواكى كه هر روز به دندانهايش مىكشد ، مرتبتر است و درست است كه گردنش كمى - البته بازهم بفهمى دراز است ، ولى با دستمالى كه به گردن مىبندد ، با گردنبندهاى زينتى كه دو سه دور ، دور گردن مىپيچد چهكسى مىتواند بفهمد ؟ . . . » ( از كتاب زن زيادى ) . تصوير يك معلم : « . . . معلم كلاس اول باريكهاى بود سياه سوخته . با تهريشى و سر ماشين كرده و يخهء بسته ، بىكراوات ، شبيه ميرزا بنويسهاى دم پستخانه . حتى نوكر باب مىنمود . ساكت بود ، حق هم داشت ، مىشد حدس زد كه چنين آدمى فقط سر كلاس اول جرأت حرف زدن دارد ، آن هم فقط دربارهء « آى با كلاه » و از اين حرفها . معلم كلاس دوم كوتاه و خپله بود و بهجاى حرف زدن جيغ مىكشيد و چشمش پيچ داشت و من از آن روز اول نتوانستم بفهمم وقتى با يكى حرف مىزند ، به كجا نگاه مىكند ، با هر جيغ كوتاهى كه مىزد ، هرهر مىخنديد و داد مىزد دلقك معلم است . . . » « از داستان مدير مدرسه » . ابو القاسم پاينده « داستانهاى « پاينده » پر از طعن و طنز است . در اينجا طعن را هم به طنز مىافزايم زيرا اصولا زبان « پاينده » زبانى طعنهآميز است . . . اما طنز « پاينده » در داستانهايش بيشتر به معناى واقعى « طنز » « 1 » يعنى به كلى با « هزل » متفاوت است . مقصود از هزل برانگيختن خنده است كه به مسخرگى نزديك است و زبان خاص خود را دارد و كمتر در مسائل غمانگيز و در كنار فاجعه قرار مىگيرد ، مانند هزلنويسيهاى مطبوعاتى « آرت بوخوالد » . اما هدف طنز ، خنده نيست ، نيشخند است . . . خنداندن نيست ، بلكه در واقع گرياندن است .
--> ( 1 ) . طنز ، برابر « Humeur » و هزل ، برابر « Comique » است .