مرتضى راوندى

326

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

سرمايه‌دارى نقشى بازى مىكند كه درست مخالف نقشى است كه يك نظام خبرى مطابق منافع عمومى بايستى داشته باشد . از سوى ديگر ، دفاع از ارزشهاى متعارف از نظامهاى مستقر و از سازمانهاى موجود چون كسى را ناراحت نمىكند ، از رويه انتقادى و اصلاح‌طلبانه سودآورتر است ؛ مردم طبيعتا محافظه‌كارند و طبيعتا از نوآوريها مىترسند . اگر هم بايستى غالبا دربارهء ترقى بحث شود ، براى اين است كه مد روز است ، غرض نوعى ترقى دوردست و تجريدى است كه به اندازهء كافى مبهم است تا آنهايى را كه با اين ترقى موقعيّت مكتسب خود را در تهديد مىبينند نهراسند . مىپذيرند كه همه‌چيز تحول مىيابد ، بىآنكه روشن كنند كه چه‌چيز بايد تحول يابد . اگر حمله به سوء استفاده‌ها و اجحافهاى موجود ، خوانندهء متوسط را ناراحت كند ، يا با منافع اعلان‌دهندگان در تناقض افتد ، هرگز بدان حمله نمىشود ؛ در پى خوانندهء متوسط بودن ، به محافظه‌كارى مىانجامد . بالاخره در حالى كه شيوه‌هاى فنى خبردهى ، نشر عناصر يك فرهنگ واقعى در ميان مردم را ممكن مىسازد ، نظام خبرى سرمايه‌دارى به چيزى مىانجامد كه مىتوان بر آن « تحميق » مردم نام نهاد . نظام خبرى سرمايه‌دارى بر آن است كه افراد را در جهانى كودكانه با سطح فكرى بسيار پايين زندانى كند . مىتوان شيوه‌هاى ديگرى براى « تحميق » مردم برشمرد : سينما و ورزش ، مثالهاى زيادى را در اين خصوص ارائه مىدهند : به كمك اين وسايل ، مردم را در محيطى غير واقعى ، مصنوعى ، اعجاب‌انگيز و پوچ غوطه‌ور مىسازند و بدين‌سان ايشان را از مسائل حقيقى منحرف مىكنند . آنان كه قربانى وسايل خبرى سرمايه‌دارى مىشوند براى انجام تكاليف شهروندى خويش آمادگى اندكى دارند . كمونيستها مىگويند كه اين شيوه‌ها آگاهانه طرح شده‌اند و سرمايه‌داران به‌طور ارادى از مطبوعات عشقى ، داستانها ، ماجراهاى ورزشى و سينما استفاده مىكنند ، تا استثمارى را كه بر توده‌هاى مردم تحمل مىكنند ، از يادشان ببرند و ارادهء طغيان آنان را فرونشانند . به‌طور عينى نظام‌هاى خبرى رژيمهاى آزادمنش به اين نتيجه منتج مىشود ، ظاهرا اين روش از مكانيزم مشترىجويى سرمايه‌داران سرچشمه مىگيرد . تعدد وسايل خبرى كه تنها توجيه واقعى نظام است ، خود به خود رو به انهدام است ، از يك‌سو تحول فنّى موجب استفاده از وسايل بيش از پيش پيچيده و در نتيجه بيش از پيش گرانقيمت كه فقط در دسترس مؤسّسات غول‌پيكر است مىشود ؛ از سوى ديگر تبليغات ، به آن وسايل خبرى روى مىآورد كه تودهء عظيمى از مصرف‌كنندگان را جلب كند : توزيع آگهيها در ميان تعداد فراوانى از روزنامه‌هاى كم تيراژ يا برنامه‌هاى كم اهميّت