قرن بيستم : اين قرن را مىتوان به دو دورهء 1900 - 1918 و از 1918 به بعد تقسيم كرد . تا پيش از جنگ جهانى اول « بارس » ، « سوتى » ، « بورژه » و آناتول فرانس نفوذ خود را حفظ كردند ، اما جريانهاى ادبى ، بيحساب تنوع يافت ، و هر نويسنده مدعى بود كه با حفظ علائق خود با گذشته ، پيرو هيچ مكتبى نيست ، در ميان نويسندگان اين دوران « رومن رولان » به انقلاب فرانسه با تحسين فراوان مىنگريست و عشقى عميق به حيات و نوع بشر داشت . جنگ جهانى اول ، در ادبيّات فرانسه تأثيرى فاحش داشت . . . هر نوع فكر و هنرى كه مبيّن عدم ثبات در جهان بود و راه حلى براى آن عرضه مىكرد ، يا به معنايى براى تحرك عالم قائل مىشد و از آن قواعدى براى رفتار آدمى نتيجه مىگرفت خواستار فراوان داشت ، قسمت مهمى از ادبيات پس از جنگ جهانى اول از افكار دو تن متفكّر بزرگ معاصر « فرويد » و « برگسون » متأثر بوده است . پس از جنگ جهانى دوم نيز ادبيات فرانسه درخشندگى خود را حفظ كرد ، از لحاظ اهميت و نفوذ فكرى « سارتر » از نمايندگان برجسته فلسفه اگزيستانسياليسم ( وجود انسان - اصالت ) در درجه اول قرار دارد كه تئاتر و رمان را براى تبليغ اين فلسفه به كار گرفت و نيز بايد از « آلبر كامو » ياد كرد كه او را وجدان نسل جوانتر فرانسه لقب داده‌اند . » « 1 » حمله شديد ويكتور هوگو به محافل ارتجاعى كه با تعليمات عمومى و گسترش دانش مخالف بودند براى آنكه نمونه‌اى از آثار فكرى و ادبى قرن نوزدهم را به دست دهيم ، قسمتى از گفتار هوگو را در زمينهء تعليم و تربيت و دربارهء « تأمين صلح جهانى » از نظر خوانندگان مىگذرانيم . در موقعى كه ويكتور هوگو نمايندهء مجلس بود ، از طرف دولت فرانسه لايحه‌اى به مجلس پيشنهاد مىشود كه در عمل دست انجمنهاى كاتوليكى را در كار تعليم و تربيت باز مىگذارد ؛ هوگو به مخالفت با اين لايحه برمىخيزد و جنبه‌هاى ارتجاعى بعضى از رهبران كليساى كاتوليك را در طول تاريخ آشكار مىكند و از جمله چنين مىگويد : « . . .

--> ( 1 ) . دايرة المعارف فارسى ، پيشين ، جلد دوم بخش اول ، ص 1860 به بعد .