مرتضى راوندى

232

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

كه براى خواص انتشار مىيافته خبر مىدهد : « . . . چند ماه بعد از ورود ما به تهران ، صدراعظم ايران روزنامه‌يى داير كرد . . . مباشرت اين روزنامه به عهده يك آقاى انگليسى واگذاشته شد ؛ و وظيفهء او اينست كه براى نشريّه از جرايد فرنگى مطالبى را كه با افكار ايرانى سازش دارد ، ترجمه و استخراج كند ، مقالات اساسى روزنامه غالبا به قلم خود صدراعظم است و اكثر در ستايش كارهاى دولت شاهنشاهى است . . . « ادوارد برجيس » مباشر روزنامهء وقايع اتفاقيه ، علاوه‌بر اين روزنامه كه براى عامه است ، مأمور تهيه روزنامه ديگرى است كه اين يكى اصلا دچار سانسور نمىشود و فقط بايد به نظر شاه و صدراعظم برسد ، اين روزنامه ثانوى متضمن كليه مسائل سياسى راجع به اروپا و شرح وقايع مملكت است ، كه اطلاع بر آنها به نظر ايشان براى عامه ايرانيان مصلحت نيست ! گذشته از اين مطالب ، در اين روزنامه ، اخبار مضحك ، و نوادر وقايعى كه ممكن است مايهء سرگرمى و مسرّت خاطر شاه باشد گنجانيده مىشود . » روزنامهء وقايع اتّفاقيّه به عللى كه ذكر آن گذشت ، ابتدا چندان مورد استقبال قرار نگرفت ، اما پس از نشر چند شماره تك‌فروشى آن آغاز شد ، و اين آگهى براى جلب توجه مردم عادّى در آن به چاپ رسيد : « در اوّل به راه افتادن اين روزنامه‌ها بعضى از اهالى اين دولت علّيه ، نظر به اينكه قانون روزنامه در ميانشان متداول نبوده و محسّنات آن را نمىدانستند ، چندان طالب نبودند ، بعد از چند هفته كه روزنامه قرار گرفت ، غير از امناى دولت عليه و صاحب‌منصبان نظامى و حكام ولايات كه از دولت عليّه حكم شده بود كه روزنامه بگيرند ، بسيارى اشخاص ، با رغبت و ميل خودشان ، اسامى خود را قلمداد نموده و از اين روزنامه‌ها خواهش كردند كه هفته به هفته به آنها نيز برسد ، كه استحضار حاصل نمايند ، البته در ابتداى هركارى خوبى آن معلوم نمىشود ، بعد از آنكه قرار گرفت ، اميد هست كه روز به روز بهتر شود و خاص و عام از فوايد آن بهره‌ياب گردند ، آنها كه سياحت كرده‌اند و از امورات دول خارجه اطلاع دارند ، مىدانند كه در اكثر دول روى زمين ، هم دولت و هم اعيان و رعايا و خاص و عام از اين روزنامه‌ها خير و منفعت مىبرند . از آنجا كه همّت خسروانى اعليحضرت پادشاهى مصروف به تربيت اهالى و اعيان و رعايا و تجّار و كسبه دولت خود است كه بر دانش و بينش آنها بيفزايد و از گزارش داخله و خارجه خبردار باشند ، لهذا به انطباع روزنامه و انتشار آن به ممالك محروسه فرمايش عليه فرمودند و اميد كلى هست كه به واسطه اين روزنامه‌ها ، اطلاع و آگاهى و دانايى و بينايى اهالى اين دولت عليه بيشتر شود . » « 1 »

--> ( 1 ) . روزنامه وقايع اتفاقيّه ، نمرهء هفتم ، جمادى الاول 1267 ه . ق .