مرتضى راوندى
163
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
عوامل رشد و توسعهء فرهنگ و تمدّن و دموكراسى در جهان صنعت چاپ چاپ يعنى فن كثير حروف ، خطوط و تصاوير ، بر روى كاغذ ، با اصول فنى به وسيلهء « گوتنبرگ » نخست در اروپا و سپس در ديگر كشورهاى جهان تعميم و گسترش يافت . قديميترين و ابتدايىترين نمونهء فن چاپ در چين پديد آمد . بعدا در طى قرن پانزدهم ، چاپ قالبى رواج يافت ، به اين ترتيب كه مطالب را روى چوب مىكندند و آن را روى كاغذ منتقل مىكردند ؛ به اين وسيله بعضى از كتب مذهبى و آثار مورد نياز عمومى چاپ و تكثير شد . اختراع حروف قابل انتقال ( حروف چاپ ) به وسيلهء گوتنبرگ در آلمان صورت گرفت و به سرعت در اروپا رواج يافت و در سال 1487 در سراسر اروپا چاپخانههايى داير شد . ايتاليا در ايجاد حروف نوين چاپ پيش قدم بود و پس از آن پاريس پايتخت فرانسه موقعيّت مهمى در اين زمينه كسب كرد . به تدريج فن چاپ از فن تهيهء حروف تفكيك گرديد . در اثر محدوديتهاى ناشى از اصلاح دينى ، عدهيى از چاپگران ، كارگاههاى خود را از فرانسه به هلند منتقل كردند و از اين كشور حروف و مطبوعات به سراسر اروپا صادر مىگرديد . از حدود سال 1800 به بعد ، در نتيجه اختراعات جديد ، هزينه چاپ و انتشار كتاب رو به نقصان نهاد . با اختراع چاپ « روتارى » و بعدها در سال 1896 با استفاده از مونوتايپ كه خود عمل حروفچينى را انجام مىداد ، فن چاپ بيش از پيش رو به پيشرفت نهاد . امروز بطور كلى سه طريقه در فن چاپ معمول است : چاپ حروفى يا برآمده ، چاپ همسطح ، و چاپ گود يا گراورى . در چاپ حروفى ، نقوشى كه اثر آنها ، بايد بر صفحهء كاغذ چاپ شود ، بالاتر از زمينهء صفحهء چاپ قرار دارد و مستقيما با كاغذ تماس پيدا مىكند ، تا حدود 1905 تقريبا در همهء كارهاى چاپى از طريقهء چاپ حروفى استفاده مىشد . چاپ حروفى يا چاپ سربى ، يا چاپ برآمده را در آغاز ورود فن چاپ به ايران به نام اروپايى آن « تيپوگرافى » « 1 » نيز مىگفتند . تا حدود سال 1905 تقريبا در همهء كارها از طريقه چاپ حروفى استفاده مىشد ؛ در همين سال ، طريقهء چاپ همسطح بيش از پيش مورد توجه واقع شد و چاپ افست از آن ناشى گرديد . » « 2 »
--> ( 1 ) . Typography ( 2 ) . دايرة المعارف فارسى ، جلد اول ص 785 .