استقرار مشروطيت ، دگرگون گرديد و تحت تأثير فرهنگ و تمدن غرب قرار گرفت ؛ به تدريج ساده‌نويسى و بحث و انتقاد در زمينه‌هاى مختلف سياسى و اجتماعى آغاز گرديد ، چون اين تحولات در ايران و ديگر كشورهاى آسيايى ، مولود انقلاب سياسى و اجتماعى اروپاست ، بىمناسبت نيست كه اجمالا نظرى به سير دموكراسى در غرب و علل و عوامل نفوذ تمدن جديد در ايران بيفكنيم : رشد دموكراسى و حكومت ملى در ايران تا قبل از نفوذ تمدن غرب جز عده‌يى انگشت‌شمار كسى به حقوق فردى و اجتماعى خود و لزوم مداخلهء مردم در كار حكومت ، توجه و عنايتى نداشت . از آغاز حكومت فتحعليشاه ، در نتيجه آمد و رفت اروپائيان و مسافرت عده‌يى از طبقات ممتاز به ممالك غرب ، نام آزادى و نتايج و ثمرات دموكراسى اندك‌اندك از اذهان و افكار مردم ترقيخواه ايران راه يافت . در اروپا نيز تا دو قرن پيش ، يعنى تا قبل از انقلاب صنعتى و رشد تمدن بورژوازى از آزادى سياسى به معنى عام كلمه ، نام و نشانى نبود « حتى در ممالك غرب تا قبل از « نهضت پروتستانها » آزادى مذهبى و حق قضاوت خصوصى مردم دربارهء مذهب ، بسيار محدود بود و آزادى سياسى به معنى آزادى رأى در انتخاب حكومت ، تا قبل از قرن نوزدهم كمتر مفهومى داشت . . . مراحل مختلفى كه بشر براى تحصيل آزادى طى كرده بسيار متنوع و گوناگون و از آن جمله است . . . نهضت آزادى زنان در قرن نوزدهم و بيستم و تقاضاى اقليتهاى نژادى و مردم مستعمرات براى آزاديهاى سياسى و غيره . پس از انقلاب صنعتى در غرب ، طبقه جديدى به نام « بورژواها » كه همان سرمايه‌داران و تجّار و عوامل آنها مىباشند در اروپا پيدا شدند ، اين طبقه تازه به دوران رسيده و سنّت‌شكن ، على رغم فئودالهاى كهنه‌پرست و محافظه‌كار ، بنا به مصالح اقتصادى و اجتماعى خود با آزاديهاى سياسى و اقتصادى و شكستن حدّ و مرزهاى قديم و رشد علوم و افكار ، در آغاز امر موافق بودند ؛ به‌همين مناسبت در كشورهاى غرب ، مردانى نظير « لاك » « ديدرو » « دالامبر » « روسو » « ولتر » و « جفرسن » به پيروى از مقتضيات زمان ، قلم در دست گرفتند و براى به كرسى نشاندن اين فكر كه بشر داراى حقوق و آزاديهاى طبيعى و غير قابل انتزاع است كتابها نوشتند . انقلاب كبير فرانسه كه به شكست قطعى فئوداليسم منتهى شد ، مرام بورژواها را عملى ساخت و به تدريج اين فكر پيدا شد كه بايد به تمام افراد جامعه فرصت و امكان داد تا از تعليم و تربيت همگانى بهره‌مند شوند و استعداد و جوهر ذاتى خود را به منصهء ظهور و بروز برسانند .