سير ادبيات فارسى پس از استقرار دولتهاى ملى دوران حيات يعقوب و برادرش عمرو ليث ، با جنگ و زدوخورد با مدعيان داخلى و خليفه بغداد سپرى شد ، به همين علت سران اين سلسله به خدمات فرهنگى توفيق نيافتند ولى از ميان اين خاندان « خلف بن احمد » به علم و ادب خدماتى كرد و در پرورش فضلا و حمايت از باب دانش سعى داشت و بديشان صلات عمده مىبخشيد ، چنان كه به ابو الفتح بستى در پاداش سه بيت ، سيصد دينار عطا كرد ، لاجرم ممدوح ادباى عصر گرديد و فضلا به حضرتش روى نهادند و با ادبيات ساير خويش نامش را بر صفحات تاريخ نگاشتند و باقى گذاشتند . از جمله ابو الفضل احمد بن الحسين بديع الزمان همدانى در مقامات خود مكرر از اين امير نام برده و نيز قصايدى در مدح وى سروده و به پاداش يكى از آنها هزار دينار يافته است . يكى از خدمات علمى خلف بن احمد آنست كه وى جمعى از علماء را مأمور كرد تا بر قرآن تفسيرى نوشتند ، مشتمل بر كليه اقوال مفسرين و تأويلات و وجوه قراآت و علل و نحوهء تصريف با شواهد و امثال : و در مدت اين تأليف بيست هزار دينار صرف كرد . اين كتاب كه به قول ابو نصر عتبى اگر مىخواستند بنويسند ، تمام عمر يك نويسنده را اشغال مىكرد ، تا حدود سنه 548 در مدرسه صابونيه نيشابور موجود بود و ابو نصر مزبور آن را ديده و نيز ابو الشرف ناصح بن ظفر جرفادقانى مترجم تاريخ عتبى آن را در كتابخانهء آل خجند در اصفهان يافته و گويد صد مجلّد است « 1 » » در عهد طاهريان و صفاريان تنى چند ، شعر گفتند ، ولى در دورهء آنان ادب فارسى پيشرفت مهم و شايانى نكرد . با اين حال چون صفاريان ، نخستين قدم عملى را در راه احياء استقلال و آزادى ايران برداشتند ، و براى دست يافتن به اين آرزو با محمد بن طاهر ( آخرين امير ، از خاندان طاهريان ) و كليهء فئودالها و رجالى كه با خلفاى فاسد عباسى دست دوستى داده بودند ، به مبارزه برخاستند ، نامى جاويد از خود به يادگار گذاشتند . يعقوب ليث صفارى مرد شجاع و برگزيده اين خاندان ، به كليهء رجال و بزرگانى كه از او « عهد » و منشور و فرمان خليفه را

--> ( 1 ) . مباحثى از تاريخ ادبيات ايران پيشين ، ص 8 .