نثر شيرين و فصيح فارسى نوشته و دومى را شيخ عطار ، عارف عاليقدر اواخر قرن ششم هجرى به فارسى شيوا و دلنشين در وصف حالات اولياء ا * به‌رشتهء تحرير كشيده است . از كتب تاريخى و ادبى و سياسى اين دوره كتاب زين الاخبار گرديزى و مجمل التواريخ و القصص و راحة الصدور راوندى ( در تاريخ سلجوقيان ايران ) و سياستنامه خواجه نظام الملك و قابوسنامه اثر امير كيكاووس بن قابوس وشمگير و كيمياى سعادت از حجة الاسلام غزالى و چهار مقاله نظامى عروضى ، شايان توجه و قابل نقل است و ما مكرر از كتب سابق الذكر بمناسبت ، در فصول مختلف تاريخ اجتماعى ايران مطالبى نقل كرده‌ايم . ديگر از كتب پرارج فارسى كتاب كليله و دمنه است ؛ كه اصل اين كتاب در عصر ساسانيان از زبان هندى به پهلوى نقل شده و سپس يك ايرانى پاك نهاد بنام « روزبه » كه بعد به اقتضاى زمان به اسم عبد اللّه بن مقفع مشهور گرديد آن را از پهلوى به عربى ترجمه كرده است . كتاب كليله و دمنه كه امروز در دست ماست و دو سه حكايت ديگر بر آن اضافه شده است ، ترجمه يكى از فضلاى بزرگ آغاز قرن ششم هجرى است ، به نام ابو المعالى نصر اللّه بن محمد عبد الحميد كه كتاب خود را به نام بهرامشاه منتشر كرد ، و كتاب حدايق السحر فى ، دقايق الشّعر در صنايع شعرى و كتاب ادبى مقامات حميدى اثر حميد الدين ابو بكر بن عمر بن محمود و ذخيره خوارزمشاهى كه كتابى است طبى حاوى شرح ادويه و امراض و سموم ، اثر زين الدين ابو ابراهيم اسمعيل بن حسن و ديگر كتاب مرزبان‌نامه كه به سبك كليله و دمنه نوشته شده و شامل قصه‌ها و حكاياتى است از زبان حيوانات . ديگر از دانشمندان و محققين اين دوره غزالى است كه غير از كيمياى سعادت ، كتاب احياء العلوم و مقاصد الفلاسفه و تهافت الفلاسفه او قايل ذكر است . از حكما و متكلمين بنام اين عصر ، امام فخر رازى و ابو الفتح محمد شهرستانى شهرت بسيار دارند .